ข่าวจากสื่อต่างๆ ในด้านสุขภาพ, อาหารและโภชนาการมักฟังดูขัดแย้ง และชวนให้ผู้บริโภคสับสน สิ่งที่ดูเหมือนเป็นความขัดแย้งกันนี้มีสาเหตุมาจากธรรมชาติของขบวนการตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งมักต้องใช้ช่วงเวลาอันยาวนาน และมักเป็นขบวนการที่สลับซับซ้อน แต่การรายงานผลมักพยายามนำเสนอให้ฟังดูเรียบง่าย เมื่อไม่มีหลักฐานที่มีข้อมูลหนักแน่นเพียงพอ ผู้บริโภคก็จะได้รับการแนะนำไม่ให้เปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภค

“การรับประทานพิซซ่าจะช่วยลดความเสี่ยงต่อการเป็นมะเร็งได้”

คำพูดเหล่านี้ฟังดูคุ้นหูมั้ย? การทำความเข้าใจกับงานวิจัยล่าสุดเรื่องอาหาร โภชนาการและความเกี่ยวข้องกับสุขภาพอาจทำให้รู้สึกสับสน  สำหรับผู้บริโภคแล้วดูเหมือนว่าความขัดแย้งของการศึกษาด้านอาหารกับสุขภาพที่พบในสื่อต่างๆ  มีอยู่แทบทุกวัน  ส่งผลให้หลายคนสงสัยว่าทำไมนักวิจัยจึงไม่สามารถทำให้ถูกต้องเสียตั้งแต่แรก

คำตอบอยู่ตรงที่ธรรมชาติของการค้นพบทางวิทยาศาสตร์  และความไม่มีประสิทธิภาพในการรายงานผล   สู่สาธารณชน

ประเด็นแรก  นักวิทยาศาสตร์จะมองเห็นการศึกษาแต่ละหัวข้อเป็นเหมือนส่วนย่อยๆ  ที่จะไปเติมเต็มความรู้โดยรวม      นักวิจัยแต่ละคนทำงานวิจัยแต่ละส่วนแล้วจึงนำผลที่ได้มาสานรวมสร้างเป็นความรู้ที่จะตอบคำถาม  หรือปรากฎการณ์รอบๆ  ตัวเรา  บางทีแล้วผลการศึกษาค้นคว้าทางด้านวิทยาศาสตร์  น่าจะมีการสรุปโดยใช้พื้นฐานว่า  “ปัจจุบันเราทราบอะไรบ้าง”

นักวิทยาศาสตร์แต่ละคนอาจจะใช้วิธีการศึกษาปัญหาหรือปรากฎการณ์ใด ในวิธีการที่แตกต่างกัน  ผลที่ได้จึงอาจแตกต่างกันออกไป  นักวิทยาศาสตร์ทำหน้าที่เหมือน  ผู้ค้นพบทางเดินในอาณาจักรอันใหญ่โตที่ยังไม่มีใครสำรวจไว้  แต่ละคนอาจจะใช้เส้นทางต่างๆ  กัน  บางคนก็เดินไปพบทางตัน  ซึ่งต้องอ้อมไปไกลกว่าจะกลับมาพบทางที่ถูกใหม่

แต่แม้ว่าความแป็นจริงจะถูกค้นพบ  ก็มักจะเป็นเพียงส่วนหนึ่งของเรื่องราวความจริงที่มีมากกว่าเสมอ  ซึ่งก็หมายความว่านักวิจัยก็จะต้องค้นคว้าต่อไปเพื่อหาความกระจ่างให้กับเรื่องราวที่เหลืออยู่

ในบางกรณี  นักวิทยาศาสตร์ทำการทบทวนงานวิจัยเก่าๆ  โดยอาศัยข้อมูลที่ได้ใหม่  หรือเทคโนโลยีใหม่ๆ  ซึ่งอาจทำให้ได้ข้อสรุปที่แตกต่างออกไปจากเดิมที่เคยเชื่อว่าเป็นความจริง

ในขบวนการการทำงาน  นักวิทยาศาสตย์จะมีการปรึกษาหารือและอภิปรายงานของตนเองและผู้อื่นกันตลอด ดังนั้น งานวิจัยนั้นได้รับการตีพิมพ์ลงในวารสารวิทยาศาสตร์ ( Scientific Journal ) ซึ่งจะเปิดโอกาสให้ นักวิทยาศาสตร์ สามารถทบทวนงานวิจัยของเพื่อนร่วมงานได้ ผลงานทางวิทยาศาสตร์อื่นๆ น่าจะเป็นสิ่งที่นักวิทยาศาสตย์สามารถปรึกษาหารือ  หรือ ถกเถียงด้วยเหตุผลกันได้มากกว่าจะเป็นเหมือนหลักศิลาจารึก   หรือความเป็นจริงอย่างที่สุด

ท้ายที่สุดแล้ว  การแลกเปลี่ยนความคิดเห็นที่กลั่นกรองมาจาก  การทบทวน  การคาดเดา  การยืนยัน  และการโต้แย้งกันซ้ำแล้วซ้ำเล่ามักจะเป็นกุญแจของการสำรวจค้นคว้านั่นเอง เนื่องจากความเป็นจริงนั้นกว่าจะเป็นที่เข้าใจอย่างกระจ่างแจ้ง  ก็ต้องใช้เวลานานหลายต่อหลายปี  ด้วยความมานะบากบั่นและละเอียดรอบคอบในการทำงานวิจัย ซ้ำๆ หลายต่อหลายครั้ง ขบวนการของการค้นคว้าทางวิทยาศาสตร์จึงควรที่จะได้รับการพิจารณาในฐานะเป็นวิวัฒนาการ  มากกว่าที่จะป็นการปฎิวัติ   คำพูดแบบว่า  “ฉันคิดออกแล้ว…….ฉันรู้แล้ว” น่ะ   มักไม่ค่อยพบในงานวิจัยด้านอาหารและโภชนาการนัก  ในขณะที่ได้มีการศึกษาค้นคว้าเรื่องผลของอาหารและโภชนาการที่มีต่อสุขภาพมนุษย์เรามาเป็นเวลานับศตวรรษยังมีสิ่งต่าง ๆ  อีกมากมายที่นักวิทยาศาสตร์ยังไม่ทราบและในขณะที่การค้นคว้าทางวิทยาศาสตร์คือการสำรวจสิ่งที่ยังไม่ทราบนี่เอง  ความไม่แน่นอนจึงเป็นส่วนหนึ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เลยของการศึกษา ณ ปัจจุบัน  ปัจจัยอีกข้อหนึ่งในเรื่องความสับสนของผู้บริโภค ก็คือ  คนชอบดูหัวข้อข่าวที่เด็ดๆ  การวิจัยที่สลับซับซ้อนหลายงานที่ยังต้องมีเงื่อนไขในการนำเสนอ มักจะถูกสรุปในรูปแบบที่ง่ายจนเกินไป  เพียงคิดว่าคนจะได้เข้าใจได้ ยิ่งไปกว่านั้นการรายงานข่าวสุขภาพมักจะละเลยข้อมูลสำคัญที่ได้จากการศึกษาวิจัยไป  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง สื่อประเภทที่ต้องใช้ความรวดเร็ว เช่น โทรทัศน์  หรือวิทยุ

นอกจากนี้ นักข่าวที่ต้องทำข่าววิชาการทางด้านวิทยาศาสตร์อาจพบว่าเป็นการยากที่ตนจะได้รับเรื่องราวปูมหลังเพียงพอที่จะวิเคราะห์ข้อมูลของการศึกษา  เขาหรือเธอคนนั้นจึงอาจไม่ตระหนักถึงข้อจำกัดของการศึกษา  หรืออาจจะเดินตามข้อสรุปของนักวิจัยนั้นๆ  ไปโดยปริยาย

มาดูเรื่องการศึกษาด้านระบาดวิทยาซึ่งกลายเป็นแกนสำคัญที่ก่อให้เกิดการศึกษาวิจัยเรื่องอาหารและสุขภาพที่มีการรายงานอยู่ตามสื่อต่างๆ  มากมายโดยพื้นฐานแล้วการศึกษาด้านระบาดวิทยานี้เราจะสำรวจกลุ่มประชากร  และตรวจดูแนวโน้มของความเกี่ยวข้องกันระหว่างเรื่องสุขภาพ  (เช่น  การเป็นมะเร็ง  และโรคหัวใจ)  กับอาหารที่พวกเขาบริโภค รวมถึงการดำเนินชีวิต  พันธุกรรม  และปัจจัยอื่นๆ  ประกอบกัน   ในขณะที่การวิจัยเรื่องการแพร่พระบาดนั้น  เป็นเรื่องของการสังเกตการณ์ผลของการศึกษา  จึงจะต้องมีการตรวจสอบความถูกต้อง  โดยใช้งานวิจัยอื่นเข้าช่วย  เช่น  การศึกษาเกี่ยวกับระบาดวิทยานี้  บางทีอาจแสดงถึงความเกี่ยวเนื่องซึ่งกันและกัน  แต่นั้นไม่ได้หมายถึงสาเหตุของผลที่เกิด  ตัวอย่างเช่น  การเปรียบเทียบการบริโภคเนื้อสัตว์ของประชากรในประเทศต่างๆ  เราอาจพบว่ามีความเกี่ยวข้องระหว่างการกินเนื้อสัตว์  กับอุบัติการการเป็นมะเร็งบางชนิด  แต่เราไม่สามารถด่วนสรุปว่า  การบริโภคเนื้อสัตว์เป็นสาเหตุให้เกิดมะเร็งได้เพราะยังมีปัจจัยเรื่องอาหารอื่นๆ  ในกลุ่มคนที่บริโภคเนื้อสัตว์นี้(เช่นไขมันรวมของร่างกาย  แคลอรี  หรือมีการบริโภคผักน้อย)  ซึ่งอาจเป็นปัจจัยที่แท้จริงที่เป็นสาเหตุก็ได้  การบริโภคเนื้อสัตว์เป็นเพียงผลสะท้อนพฤติกรรมการบริโภคอย่างหนึ่งเท่านั้น

การที่เรามีข้อมูลในเรื่องอาหารกับสุขภาพ  ก็จะช่วยให้เราสามารถเลือกสิ่งดีๆ  ให้กับชีวิตเราได้  มีข้อแนะนำอยู่มากมายที่ผู้อ่านสามารถนำไปใช้ช่วยตัดสินใจว่าการศึกษาจะเกี่ยวข้อง  หรือเป็นประโยชน์ต่อตนเองหรือไม่  หรือการศึกษานั้นน่าเชื่อถือได้หรือเปล่า

ให้ตรวจดูกลุ่มประชากรที่นำมาศึกษา  ตัวอย่างเช่นการศึกษากับผู้ใหญ่เพศชายชาวอเมริกันอาจไม่สามารถนำผลที่ได้มาใช้กับเพศหญิงชาวเอเซียได้  ในทางคล้ายๆ  กัน  ผลสรุปที่ได้จากการศึกษาจากสัตว์ทดลอง  ก็ยังไม่ควรนำมาสรุปกับมนุษย์ว่าจะได้ผลเช่นเดียวกัน  คำอธิบายเหล่านี้มักจะระบุไว้ตอนท้ายของเอกสารงานวิจัย  แต่อาจไม่มีการรายงานตามสื่อต่างๆ  ก็เป็นได้