9
พฤศจิกายน 2547
ในขณะที่อาหารที่ซื้อหาได้สะดวกกำลังได้รับความนิยม สำหรับคนเมืองที่ถูกเวลากดดัน
การบริโภคอาหารสำเร็จรูปบางครั้งก็มีความรู้สึกผิดเข้าไปรวมอยู่ด้วย
เนื่องจากผู้บริโภครู้สึกว่าอาจจะต้องแลกเรื่องโภชนาการและความปลอดภัยกับความสะดวก
อย่างไรก็ดีอาหารสำเร็จรูปไม่จำเป็นว่าจะต้องมีโภชนาการและความปลอดภัยน้อยลง
เมื่อเปรียบเทียบกับอาหารที่ไม่ได้ผ่านขบวนการแปรรูป และ
ในบางกรณีอาจจะมีความปลอดภัยและคุณค่าทางโภชนาการมากกว่าเสียอีก
เมื่อเดินในซุปเปอร์มาร์เก็ต
หรือดูของที่วางขายในร้านชำ
คุณจะได้รับการต้อนรับจากชั้นอาหารที่ซื้อได้อย่างสะดวกที่ต้องใช้เวลาเตรียมและทำให้สุกด้วยเวลาน้อยที่สุด
จากผักสลัดที่หั่นไว้เรียบร้อยซึ่งบางทีก็รวมน้ำสลัดไว้ด้วยไปจนถึงอาหารสำเร็จรูปแช่แข็งและอาหารกระป๋องพร้อมรับประทาน ใครที่เร่งรีบก็สามารถรับประทานอาหารที่ถูกใจเสร็จได้ภายในอึดใจเดียว
อันที่จริงตามรายงานขององค์การการค้าโลก ก็ได้ระบุว่า
ประเทศในเอเชียที่กำลังพัฒนา เช่น ประเทศจีน ประเทศไทย ประเทศมาเลเซีย
และประเทศอินโดนีเชีย
มีแนวโน้มว่าตลาดอาหารสำเร็จรูปกำลังพัฒนาสูงขึ้น
ซึ่งดูได้จากความนิยมบริโภคอาหารเหล่านี้
อย่างไรก็ตามในขณะที่ผู้บริโภครักความสะดวกที่จะใช้อาหารสำเร็จรูป
การบริโภคอาหารเหล่านี้ก็มักจะผนวกความรู้สึกผิด
เนื่องจากผู้บริโภครู้สึกว่าพวกค้าอาจจะกำลังแลกโภชนาการ
และความปลอดภัยกับเวลาและความสะดวก ในหลายกรณี ความรู้สึกผิดนั้นก็ไม่มีเหตุ
เนื่องจากเป็นไปได้ที่จะรักษาอาหารสุขภาพที่มีทั้งอาหาร และ
อาหารสำเร็จรูปไว้ได้
ทำไมจึงต้องผลิตอาหารสำเร็จรูป
อาหารแปรรูปอาจง่ายเหมือนกรณีของการผ่านขบวนการที่น้อยที่สุด เช่น
นำผักและผลไม้ไปล้าง
หั่นและบรรจุในขนาดกำลังดีพร้อมรับประทานหรืออาจเป็นอาหารที่ผ่านกรรมวิธีมากมายในการทำอาหารให้สุกซึ่งเพียงแต่ต้องเอาไปอุ่นก่อนบริโภคเท่านั้นอาหารพร้อมบริโภคแช่แข็ง เนื้อสัตว์และซอสบรรจุกระป๋อง
ก๋วยเตี๋ยวสำเร็จรูป ผักผลไม้แช่แข็ง และ น้ำปลา
เหล่านี้
เป็นเพียงบางตัวอย่างของอาหารสำเร็จรูปหลายชนิดที่กลายเป็นอาหารประจำวันไปแล้ว
ในขณะที่ผู้บริโภคเห็นประโยชน์หลักของอาหารสำเร็จรูปในแง่ ความสะดวกสบายของตน
แต่อันที่จริงแล้วการผลิตอาหารสำเร็จรูปทำให้เกิดอาหารที่ปกติเราไม่ค่อยทำรับประทานเองขึ้นมาหลาย
อย่าง ซึ่งหาซื้อได้ และรสชาดอร่อย ตัวอย่างเช่น
ชาวตะวันตกหลายคนอาจไม่เคยรับประทานถั่วแดงอบ
(baked beans)
เลย หากไม่มาในรูปปรุงสุกและบรรจุกระป๋อง
อาหารสำเร็จรูป เช่น ปลา หรือ เนื้อแช่แข็ง
ก็ให้โอกาสผู้บริโภคทดลองอาหารประเภทใหม่ๆ เป็นการเพิ่มชนิดของอาหารให้ตนเอง
การแช่แข็งและการบรรจุกระป๋องสามารถทำให้ผักและผลไม้ที่ออกเฉพาะตามฤดูกาลมีขายตลอดทั้งปีทั่วโลก
การผลิตแบบสำเร็จรูปก็ยังทำให้อาหารบางประเภทยืดอายุการเก็บออกไปได้อีก
และยังอาจช่วยปกป้องอาหาร จากการปนเปื้อนโดยจุลินทรีย์ที่ทำให้อาหารเป็นพิษ ตัวอย่าง ของอาหารที่ทำให้มีความปลอดภัยขึ้นมากกว่าหรือมีอายุการเก็บที่ยาวนานกว่า
โดยผ่านกรรมวิธีผลิตแบบสำเร็จรูป คือ นม
U.H.T
และ ปลาทูน่ากระป๋อง
การผลิตอาหารบางอย่างแบบสำเร็จรูป
อันที่จริงทำให้อาหารนั้นๆมีคุณค่าทางโภชนาการมากขึ้นก็ได้ ตัวอย่าง เช่น
ไลโคพีน ซึ่งเป็นสาร
สีแดงในมะเขือเทศ เป็นองค์ประกอบที่เป็นสารต้านมะเร็ง
เมื่อเปรียบเทียบกับมะเขือเทศสด
ร่างกายคนจะสามารถนำสารนี้ไปใช้ได้ดีกว่าหากอยู่ในรูปของมะเขือเทศแปรรูป เช่น
ซอส
อาหารแปรรูปอื่นๆอาจมีการเติมวิตามินและเกลือแร่บางชนิดที่มีไม่มากพอขณะยังไม่แปรรูป
ลงไป ตัวอย่าง ได้แก่ น้ำส้มเพิ่มวิตามินซี และธัญญาหารเพิ่มโฟเลท
นอกจากนั้น
เนื่องจากผลไม้และผักที่แช่แข็งและบรรจุกระป๋องได้รับการผลิตตามกรรมวิธีสำเร็จรูปอย่างรวดเร็วหลังการเก็บเกี่ยว
จึงทำให้สามารถเก็บวิตามินและเกลือแร่ไว้ได้มากกว่าผลไม้และผักสด
ที่ถูกส่งไปขายเป็นระยะทางไกลๆ
เพราะการสูญเสียธาตุอาหารหลังเก็บเกี่ยวนั้นสูงมาก
ไม่ว่าจะได้รับการจัดเก็บและการจัดส่งอย่างรอบคอบเพียงใด ก็ตาม
นอกจากนั้นแล้วการรับประทานผักและผลไม้ ที่ผลิตตามกรรมวิธีการแปรรูป
ก็ช่วยผู้บริโภคหลายรายที่มีเวลาน้อยให้สามารถรับประทานผักและผลไม้ได้อย่างน้อย 3
–
5 มื้อต่อวันโดย มิต้องใช้เวลาล้าง ปอก หั่น และทำให้ สุก
สารแต่งเติมอาหาร
(additives)
เพื่อเหตุผล
คำวิจารณ์ในเชิงลบเรื่องอาหารสำเร็จรูปที่บางครั้งมีการใช้สารแต่งเติมในอาหาร
ซึ่งเป็นเหตุผลที่จะหลีกเลี่ยงการบริโภค อย่างไรก็ตาม
ผู้ผลิตอาหารสำเร็จรูปที่มีชื่อเสียง
จะใช้เฉพาะสารแต่งเติมที่มีการอนุญาตให้ใช้ในอาหารจำนวนที่จำกัดอย่างเคร่งครัด
ในเกือบทุกประเทศในเอเชีย การใช้สารเติมแต่งในอาหารจะมีการควบคุมโดยหน่วยราชการที่ควบคุมอาหารหรือกระทรวงสาธารณสุข
ดร.โรซาริโอ อาริม(Dr.RosarioArim)แห่งสถาบันวิจัยอาหารและโภชนาการของประเทศฟิลิปปินส์
(Philippines Food and
Nutrition Research Institute)
กล่าวว่า“อาหารสำเร็จรูปในประเทศฟิลิปปินส์ส่วนใหญ่ปลอดภัยสำหรับการบริโภค”
ดร.ซูชิล่า จาง (Dr. Sushila
Chang)
ผู้อำนวยการโรงเรียน School
of Life Science and Chemical Technology
แห่ง
Singapore’s Ngee
Ann Polytechnic
ก็เห็นด้วย
“สารเติมแต่งที่ใช้ในการผลิต อาหารสำเร็จรูปได้รับการตรวจอย่างละเอียดโดยหน่วยงานของรัฐและจะต้องใช้ในจำนวนที่ไม่เกินระดับที่จำกัดไว้เพื่อความปลอดภัย”
เธอกล่าวไว้
ยิ่งไปกว่านั้นสารเติมแต่งที่ใช้ในอาหารสำเร็จรูปจะมีจุดประสงค์โดยเฉพาะสารกันบูดไม่ใช่ยาพิษตามที่อนุมานกันโดยทั่วไป
แต่จะเป็นส่วนประกอบที่จะช่วยป้องกันและลดการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ที่ให้โทษ
ซึ่งอาจจะทำให้อาหารเป็นพิษหรือลดอายุของการเก็บผลิตภัณฑ์ตัวอย่างเช่นการเติมสารต้านอนุมูลอิสระ
(antioxidants)
ลงในน้ำมันเพื่อชะลอ หรือทำให้เกิดความสมำเสมอของกระบวนการทางเคมี
ที่อาจจะทำให้น้ำมันมีกลิ่นเหม็นหืนอย่างรวดเร็ว
อีกตัวอย่างหนี่งของประโยชน์ของสารกันบูดที่
ดร.อาริมให้ความสำคัญ
ก็คือการเติมลงในส่วนผสมอาหารหลายชนิดเพื่อป้องกันการติดเชื้อรา
ซึ่งสามารถนำไปสู่การปนเปื้อนของอาหารโดยสารพิษที่เกิดจากเชื้อราได้
จุลินทรีย์ที่สร้างสารพิษจากเชื้อราเจริญเติบโตในสภาวะที่มีความอุ่น-ชื้นในอาหาร
เช่นข้าวโพด ถั่วลิสง และ มะพร้าว
และหากบริโภคเข้าไปเป็นจำนวนมากก็อาจจะเกิดป่วยได้ เช่นโรคตับอักเสบ
หรือโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ
เธอกล่าวอีกด้วยว่า “สารกันบูดที่ใช้ในกรรมวิธีผลิตอาหารสำเร็จรูปจะช่วยลดการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ให้โทษเหล่านี้
และทำให้อาหารมีความปลอดภัยขึ้นอีกมาก”
มีสารเติมแต่งชนิดอื่นที่นำมาใช้ในอาหารเพื่อเพิ่มรสชาติ
หรือทำให้อาหารดูน่ารับประทานขึ้น
ซึ่งมีส่วนช่วยให้คนเรามีความสุขกับการรับประทาน
อีกนั่นแหละ ในขณะที่สารที่ใช้เติมแต่งอาหารหลายชนิดจะทำมาจากสารเคมี
ก็ยังมีสารอีกหลายต่อหลายชนิดที่ผลิตจากแหล่งธรรมชาติ และมาจากสารธรรมชาติ
ตัวอย่างของสารเติมแต่งที่มีพื้นฐานมาจากธรรมชาติ ได้แก่ สารที่ทำให้เกิดความข้นจากสาหร่ายทะเล ,
สารต้านอนุมูลอิสระเช่น โทโคฟีโรลส
(tocopherols)
(ซึ่งร่างกายเปลี่ยนเป็นวิตามินอี)
และแคโรทีนอยดส์ (carotenoids)
(ซึ่งร่างกายเปลี่ยนเป็นวิตามินเอ
) และสารที่ทำให้เกิดกรด เช่นกรด ทาร์ทาริค
(tartaric)
จากผลไม้
อย่างไรก็ตาม เหมือนอาหารอื่นทั่วๆไป ควรบริโภคอาหารสำเร็จรูปในระดับปานกลาง
และควรสร้างสัดส่วนในการกำหนดอาหาร บนพื้นฐานที่ว่า ให้มีผักและผลไม้
และเมล็ดธัญพืชมากๆ
ฉลาดซื้อ
ในหลายๆ ประเทศในเอเชีย กฎหมายกำหนดให้ผู้ผลิตอาหารแปรรูป
ต้องปิดฉลากระบุเครื่องปรุงต่างๆที่ใช้ให้ชัดเจน
“เพื่อความปลอดภัย
ซื้อแต่เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มีการปิดฉลากระบุถึงตัวผลิตภัณฑ์อย่างชัดเจนเท่านั้น
คือมีการระบุเครื่องปรุงส่วนผสมรวมทั้งชื่อและที่อยู่ของผู้ผลิต”ดร.จางกล่าวไว้“ผู้ผลิตที่มีชื่อเสียงจะปฏิบัติตามกฎหมาย
และจะไม่ละเลยที่จะระบุข้อมูลที่สำคัญมาก
ซึ่งอาจทำให้เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องมาตรวจผลิตภัณฑ์ของตน”
รายละเอียดเครื่องปรุงส่วนผสม รวมทั้งข้อมูลด้านโภชนาการ
ก็จะช่วยให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์แก่ผู้ซื้อด้วย จงเป็นผู้ซื้อที่ช่างเลือก
และให้เลือกตราหรือผลิตภัณฑ์อาหารที่มีเกลือในปริมาณน้อย ไขมันอิ่มตัวน้อยกว่าหรือไม่มีเลย
หรือที่ทำจากธัญพืชทั้งเมล็ดแทนแป้งขาว
ประการสำคัญคือ คุณอาจไม่มีเวลาที่จะเตรียมอาหารทั้งหมดได้เสมอไป
แต่ถ้าคุณเลือกเป็น อาหารที่หาซื้อกินได้สะดวกก็ให้คุณค่าทางโภชนาการเพื่อสุขภาพของคุณได้เช่นกัน