28 เมษายน 2549

ทุกปี การซื้อขายอาหารและส่วนประกอบของอาหารทั่วโลกมีมูลค่าถึง 450 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ โดยประมาณ อีกทั้งยังเป็นแหล่งงาน รายได้ และทางเลือกอาหารที่เพิ่มขึ้น การขนส่งและกระบวนการแปรรูปส่วนประกอบอาหารและผลิตภัณฑ์แปรรูปอาหารที่มีความซับซ้อนเพิ่มขึ้นนี้ เป็นสิ่งท้าทายอย่างยิ่งแก่ผู้มีส่วนรับผิดชอบด้าน อาหารปลอดภัยทุกราย

ความสามารถในการติดตามที่มาของส่วนประกอบอาหารเป็นสิ่งจำเป็นทั้งต่อความปลอดภัยที่เพียงพอและการรักษามาตรฐานของอาหารเพื่อแก้ไขสถานการณ์ได้ทันท่วงทีและมีประสิทธิภาพหากมีสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ผิดพลาดเกิดขึ้นเทคโนโลยีสมัยใหม่ ถูกนำมาใช้แก้ไขความซับซ้อนที่เพิ่มขึ้นนี้ และเป็นที่แน่นอนว่า นวัตกรรมดังกล่าวต้องใช้การลงทุนที่สูง แต่ในกรณีทั่วไป การสืบค้นย้อนกลับเป็นการนำมาใช้เพื่อการส่งเสริม มากกว่าที่จะกีดกันทางการค้าด้านอาหาร ประโยชน์ที่ได้รับก็คือ การมีมาตรฐานที่ดีขึ้นกว่าที่ควรเป็น แท้ที่จริงแล้ว เทคโนโลยีสมัยใหม่ที่ใช้สืบค้นการขนส่งที่ซับซ้อนของผลิตภัณฑ์ช่วยผลักดันให้เกิดมาตรฐานด้านความปลอดภัยและคุณภาพของอาหารทั้งในระดับเดียวกันและที่สูงกว่า

ข่าวดีสำหรับชาวเอเชีย: ผู้บริโภคสามารถวางใจถึงประโยชน์โดยตรงที่ได้รับจากการนำมาตรฐานความปลอดภัยทางด้านอาหารที่ใช้กันอยู่ทั่วโลกมาใช้ในชุมชนท้องถิ่นของตนเองและธุรกิจอาหารในเอเชีย

สามารถปกป้องและขยายส่วนแบ่งทางด้านตลาดของตนเอง ด้วยหลักฐานที่ยืนยันถึงความสามารถในระดับสากล ที่บรรลุมาตรฐานด้านความปลอดภัยและคุณภาพ

สัญญานแห่งเวลา

จากการได้รับข่าวสารโดยผู้บริโภคที่ดี และความคาดหวังของผู้บริโภคที่ซับซ้อนมากขึ้น ก่อให้เกิดความวิตกกังวลจำนวนมาก จนทำให้ผู้รับผิดชอบด้านอาหารทั้งหลาย เช่น ผู้ออกกฎระเบียบ ผู้ผลิตอาหาร โรงงานผู้ผลิต ร้านค้า และผู้บริโภคในท้ายสุด ต่างก็ให้ความสนใจ ที่สำคัญ ได้แก่ ข้อวิตกกังวลเกี่ยวกับการปนเปื้อนด้วยจุลินทรีย์และสารเคมีในผลิตภัณฑ์อาหาร สิ่งที่ตามมา คือการกระตุ้นให้เกิดนวัตกรรมใหม่ๆ เพื่อการปกป้องคุณภาพและความสมบูรณ์ของอาหาร รวมทั้งความสมบูรณ์และปลอดภัยตลอดห่วงโซ่การขนส่งอาหารจากฟาร์มสู่โต๊ะอาหาร

ที่ใด และสาเหตุใดจึงต้องมีการสืบค้นย้อนกลับ?

ความสามารถในการติดตามและสืบค้นย้อนกลับตลอดห่วงโซ่อาหารที่มีมูลค่าเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งตัวอย่างเช่น ความสามารถในการระบุแหล่งที่มาและ/หรือปลายทางของการปนเปื้อนอย่างรวดเร็ว หรือส่วนประกอบอาหารที่ไม่ถูกต้องช่วยให้เกิดการตอบสนองที่ชัดเจนรวดเร็ว การคุ้มครองผู้บริโภคสูงสุด และลดค่าใช้จ่ายที่อาจเกิดขึ้น ความสามารถในการสืบค้นย้อนกลับ เป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับห่วงโซ่อาหารและลดต้นทุนก่อหนี้ อย่างไรก็ตาม ความสามารถในการสืบค้นย้อนกลับ ก็อาจก่อให้เกิดปัญหาที่ยุ่งยาก และเพิ่มต้นทุนหากมีการปฏิบัติอย่างไม่พิจารณาให้ถี่ถ้วน ตัวอย่างเช่น ประเทศต่างๆในทวีปเอเชีย เช่น ฟิลิปปินส์ได้ปฏิเสธคำแนะนำว่าสมควรนำการสืบค้นย้อนกลับมาใช้ติดตามส่วนประกอบอาหารที่ได้มาจากพืชเทคโนโลยีชีวภาพ (biotechnology crops) เป็นการเฉพาะ ทั้งนี้เนื่องจาก ความแตกต่างระหว่างพืชที่ถูกทดสอบกับพืชที่ได้รับรองปลูกโดยรัฐบาล จากการใช้วิธีการปรับปรุงพันธุ์พืชแบบปกติ หรือด้วยวิธีการที่ทันสมัยกว่า เช่น เทคโนโลยีชีวภาพ อยู่ที่วิธีการหรือกระบวนการผลิตเท่านั้น  มากกว่าที่จะเป็นเรื่องของความปลอดภัยหรือส่วนประกอบสุดท้ายของพืชที่เก็บเกี่ยว ยกเว้นกรณีที่มีการนำวิธีการปรับปรุงพันธุ์พืช (ด้วยการใช้เทคโนโลยีชีวภาพ หรือแบบปกติ) มาใช้เปลี่ยนแปลงส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์อาหารสำเร็จ (เช่น มีปริมาณวิตามินหรือเกลือแร่ที่สูงกว่า) ที่จะทำให้การสืบค้นย้อนกลับส่งผลมีต้นทุนสูงขึ้น

นอกเหนือจากระดับการรับรองขั้นพื้นฐานทั่วไปด้านความปลอดภัยและการปราศจากการปนเปื้อนแล้ว ประสิทธิภาพและระบบการสืบค้นย้อนกลับที่มีประสิทธิภาพ ก็สามารถนำมาใช้ในการตรวจสอบและรักษาคุณภาพของอาหารได้และในบางกรณี สามารถปรับปรุงคุณภาพได้ โดยการใช้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์ที่ได้จากระบบการสืบค้นย้อนกลับ

ใครเป็นผู้นำ?

สำหรับตลาดสินค้าภายในประเทศ บริษัทต่างๆ พบว่า ระบบการสืบค้นย้อนกลับที่มีประสิทธิภาพ เป็นผลดีต่อการการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์อาหาร ในขณะเดียวกัน ก็ก่อให้เกิดการคุ้มครองผู้ประกอบการและผู้ผลิตที่ปฏิบัติตามกฎหมายจากผู้แข่งขันที่ไม่ปฏิบัติตามกฎหมายด้านอาหารปลอดภัยและ/หรือมาตรฐานการผลิต

นอกจากนี้ ด้วยเหตุที่มีจำนวนอุตสาหกรรมอาหารของเอเชียที่ส่งออกอยู่เป็นจำนวนมากระบบการสืบค้นย้อนกลับ สร้างกลไกตอบสนองด้านอุปสงค์ของตลาดส่งออกที่สำคัญให้กับผู้ส่งออก และรักษาหรือขยายส่วนแบ่งของตลาด แท้ที่จริงแล้ว กฎหมายสหภาพยุโรป (European Union directive) ล่าสุด บังคับให้สินค้าเกษตรพืชผักสดที่นำเข้าสู่อียูนั้น ต้องสามารถทำการสืบค้นย้อนกลับได้ ปัจจุบัน สหรัฐอเมริกาก็นำกฎระเบียบเดียวกันนี้มาใช้สำหรับสินค้าเกษตรพืชผักหลายๆ ชนิดด้วยเช่นกัน

การนำมาตรฐานและระบบการรับรอง/ตรวจสอบที่เกี่ยวข้องดังกล่าวมาใช้ทำให้ประเทศต่างๆในเอเชียได้รับประ-โยชน์ด้วยเช่นเดียวกันเพราะจะส่งผลให้เกิดการพัฒนาห่วงโซ่การขนส่งอาหารภายในประเทศที่มีความน่าเชื่อถือและถาวรโดยสามารถตรวจสอบ ควบคุมง่าย และมีความถูกต้องมากกว่า ดร. เดวิด เดย์ฮอฟฟ์ (Dr. David Dayhoff) ผู้จัดการแผนกแก้ไขปัญหาห่วงโซ่การขนส่งอาหารของบริษัทคาร์กิล (Cargill) ผู้ผลิตส่วนประกอบอาหารรายใหญ่สุดในโลก กล่าวถึงผลประโยชน์จะมีอย่างมหาศาลอย่างคาดไม่ถึงว่า “นอกเหนือจากประโยชน์จากการมีอาหารปลอดภัยแล้ว ระบบการสืบค้นย้อนกลับก็สามารถนำมาซึ่งคุณภาพอาหารและทางเลือกที่หลายหลายกว่าแก่ผู้บริโภคด้วยเช่นกันสามารถนำข้อมูลที่ได้จากระบบการสืบค้นย้อนกลับมาใช้กับผู้ประกอบการผลิตอาหารมนุษย์และผู้ประกอบการอาหารสำหรับใช้เลี้ยงสัตว์เพื่อให้ส่วนประกอบอาหารที่ผลิตขึ้นตรงตามมาตรฐาน และปรับปรุงวิธีการต่างๆ เหล่านั้นให้มีการนำลักษณะบางประการมาผลิตเป็นสินค้าชั้นดี หรือเพื่อคงไว้ซึ่งคุณภาพอาหาร”

แนวโน้มต่างๆ เหล่านี้ เป็นตัวอย่างที่น่าสนใจ ต่อวิธีการที่เกิดขึ้นทางการค้า สามารถเป็นแรงจูงใจในการพัฒนามาตรฐานอาหารปลอดภัยโดยทั่วไปได้อย่างไร ทั้งในระดับภายในและนอกประเทศ ทั้งในระยะสั้น หรือแม้กระทั่งในระยะยาวก็ตาม

สรุป

อาหารและส่วนประกอบอาหารของชาวเอเชีย ไม่เพียงแต่เป็นที่นิยมในภูมิภาคเอเชียเท่านั้นแต่เป็นที่นิยมอยู่ทั่วโลกด้วยเช่นกัน ขั้นตอนการส่งเสริมสนับสนุนอาหารปลอดภัยใดๆ ที่ดีกว่าเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งแก่ผู้ส่งออกต่อการได้รับส่วนแบ่งในตลาดโลกที่มากขึ้น ในมุมมองของผู้บริโภค ความเข้มงวดและความสามารถในการสืบค้นย้อนกลับ เป็นประโยชน์ไม่เพียงแต่ในแง่ความปลอดภัยเท่านั้น แต่รวมถึงในแง่คุณภาพด้วยเช่นกัน

การสืบค้นย้อนกลับ คือ อะไร?

การสืบค้นย้อนกลับ เป็นกลไกเพื่อติดตามที่มาของอาหารหรือผลิตภัณฑ์ส่วนประกอบอาหารตลอดกระบวนการผลิตและตลอดห่วงโซ่การผลิตอาหาร สามารถทำได้ด้วยการจดบันทึก และรวบรวมข้อมูลในวงจรการผลิตแต่ละขั้นตอนด้วยการใช้วิธีการต่างๆ ที่ต้องอาศัยการผสมผสานและความสามารถในการเข้ากันได้ เพื่ออำนวยให้การเรียกหาข้อมูลมีความรวดเร็ว เมื่อต้องการ

ระบบการระบุประเภทสินค้า (Physical Identification systems)

ระบบการระบุประเภทสินค้าโดยทั่วไป ที่นำมาใช้ในการติดตามผลิตภัณฑ์และส่วนประกอบอาหาร ได้แก่ การใช้รหัสสินค้า การระบุสินค้าโดยการใช้คลื่นความถี่วิทยุ(RFID) ระบบต่างๆ เหล่านี้ มีการนำป้ายระบุสินค้าที่ชัดเจนมาใช้ ที่พิมพ์หรือติดไว้กับบรรจุภัณฑ์ ซึ่งทำให้แต่ละชนิดผลิตภัณฑ์แยกออกจากกันได้อย่างชัดเจน ในบางกรณีนำการระบุที่ชัดเจนมาใช้ภายในห่วงโซ่การขนส่งอาหาร มาใช้ในการระบุองค์ประกอบที่มีอยู่ในส่วนประกอบของอาหารและที่มาของกระบวนการผลิต จากนั้น จึงสามารถนำข้อมูลดังกล่าวมาทำให้เป็นข้อมูลปัจจุบันมากที่สุด (updated) และถ่ายทอดข้อมูลตลอดห่วงโซ่การขนส่งอาหาร และผู้จำหน่าย ในท้ายที่สุด เพื่อเป็นหลักประกันถึงการปฏิบัติตามมาตรฐานอาหารปลอดภัยที่เหมาะสมและเป็นการคุ้มครองผู้บริโภคให้มีความสามารถในการะบุประเภทสินค้าได้อย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ  และคัดแยกผลิตภัณฑ์ที่เกิดการปนเปื้อนออกไป

ระบบคอมพิวเตอร์

ระบบสารสนเทศ (IT) มีบทบาทสำคัญต่อระบบการผลิตอาหาร รวมทั้ง ระบบการสืบค้นย้อนกลับ ระบบการสืบค้นด้วยคอมพิวเตอร์โดยทั่วไปใช้ภาษา “สามัญ”ในวงการธุรกิจตลอดห่วงโซ่การขนส่งอาหาร เพื่อระบุข้อมูลและประวัติสินค้าที่มีความจำเป็น  ระบบการสืบค้นย้อนกลับ ก่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนข้อมูลที่เป็นระบบที่สามารถนำมาใช้ตลอดห่วงโซ่การขนส่งอาหารได้ ทำให้สามารถระบุข้อมูลในแต่ละขั้นตอนก่อนหรือหลังการวางจำหน่ายผลิตภัณฑ์ออกสู่ตลาดได้ นอกจากนี้ ได้มีการออกแบบระบบหลายระบบให้มีความยืดหยุ่น โดยคำนึงถึงการบรรจุเป็นเอกสารจำนวนมหาศาล และกฎระเบียบมาตรฐานของแต่ละหน่วยงานด้านอาหารปลอดภัยเพื่ออำนวยให้เกิดเป็นระบบปฏิบัติการกลางที่ชัดเจนให้นำมาใช้ในตลาดส่งออกทั้งหลายได้