28 เมษายน 2549

โรคหัวใจหลอดเลือดโคโรนารี่ คร่าชีวิตผู้คนไปแล้วมากกว่า 7 ล้านคนในแต่ละปี และโรคลมปัจจุบัน ก็คร่าชีวิตผู้คนไปแล้วเช่นกันกว่า 6 ล้านคน ความดันเลือดสูงเป็นปัจจัยที่สำคัญในผู้ป่วยมากกว่า 50 เปอร์เซ็นต์ ผู้คนจำนวนมากที่ไม่ทราบว่าตนเองมีความดันเลือดสูง และความดันเลือดสูง เป็นสภาพทางการแพทย์ที่เป็นตัวสะท้อนถึงการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต และ/หรือการรับประทานยาได้เป็นอย่างดี จงเริ่มต้นเสียตั้งแต่วันนี้ เพื่อสุขภาพที่ดีกว่าในวันข้างหน้า

ความดันเลือดสูง – สิ่งที่มองไม่เห็น

บ่อยครั้ง ความดันเลือดที่สูงจะไม่ปรากฏอาการทางภายนอก ผู้คนส่วนใหญ่ประสบกับความดันเลือดสูงโดยไม่ทราบมาก่อน และในหลายๆ ประเทศ วัยผู้ใหญ่มากกว่า 30 เปอร์เซ็นต์ ประสบกับภาวะความดันเลือดสูง และ มากกว่า 50-60 เปอร์เซ็นต์ของผู้คนเหล่านั้น จะมีอาการดีขึ้นหากลดความดันเลือดลง โดยทั่วไปแล้ว ความดันเลือดสูงเป็นหนึ่งในสาเหตุที่สามารถป้องกันการเสียชีวิตและการเจ็บไข้ได้ป่วยในภายหน้าได้ ดังนั้น สิ่งที่สำคัญประการแรก คือ ควรป้องกันและรักษาไม่ให้มีความดันเลือดสูง ด้วยการปฏิบัติตน 4 ประการ ดังต่อไปนี้ ได้แก่ การตรวจสุขภาพการรับประทานอาหาร วิถีชีวิต และการรับประทานยา

ขั้นตอนแรกในการควบคุมความดันเลือดของคุณ – ตรวจสุขภาพ

ขั้นตอนแรก ควรรับการตรวจสุขภาพว่ามีความดันเลือดที่สูงหรือไม่ การตรวจหาความดันเลือดโดยแพทย์นั้นใช้เวลาสั้น และไม่เจ็บปวด ผลการตรวจที่พบมีความดันเลือดสูงเพียงครั้งเดียว ไม่ได้หมายความว่าคุณมีความดันเลือดสูง เนื่องจากความดันเลือดของคนเราเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลาในแต่ละช่วงวัน การวินิจฉัยว่าคุณมีความดันเลือดสูงอย่างแน่นอนนั้น ก็ต่อเมื่อผลที่ได้มีความสม่ำเสมออยู่สองสามครั้งติดต่อกัน ให้ปรึกษาแพทย์และขอ คำแนะนำจากเขาหรือเธอตั้งแต่วันนี้

ขั้นตอนที่สอง – การเลือกวิถีชีวิตที่ส่งผลดีต่อสุขภาพของคุณ

การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต ให้มีความดันเลือดที่ต่ำลงได้นั้น ได้แก่

•  ผู้อยู่ในภาวะมีน้ำหนักตัวมากเกินหรือโรคอ้วน ควรลดน้ำหนักตัว

• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

• หากดื่มแอลกอฮอล์ ควรจำกัดการดื่มให้น้อยลง

การลดน้ำหนักตัว

 ยิ่งมีค่าดัชนีมวลกายมากเท่าใด ก็ยิ่งต้องการเลือดในการขนส่งออกซิเจนและสารอาหารให้กับอวัยวะและเนื้อเยื่อต่างๆ มากเท่านั้น ปริมาตรของเลือดที่หมุนเวียนทั่วกระแสเลือดจะเพิ่มขึ้นและก่อให้เกิดแรงดันเพิ่มพิเศษที่ผนังหลอดเลือด นอกจากนี้ เซลล์ไขมันที่สร้างสารเคมีที่เป็นตัวกระตุ้นหลอดเลือด และหัวใจให้ทำงานด้วยความดันที่สูงขึ้น ทั้งสองกรณี ก็จะได้ความดันเลือดที่สูงเป็นผลลัพธ์ เมื่อมีน้ำหนักตัวลดลง แรงดันที่ผนังหลอดเลือด ก็จะลดลงตามลงไปด้วย จึงทำให้เกิดความดันเลือดที่ลดลงตามมา

การวิจัยชี้ให้เห็นว่า การลดน้ำหนักตัว แม้เพียงเล็กน้อย จะช่วยลดความดันเลือดได้ในผู้ป่วยจำนวนมากที่อยู่ในภาวะมีน้ำหนักตัวมากเกินที่มีความดันเลือดสูงซึ่งทำให้ความดันเลือดเกิดการปรับตัวได้อย่างมีประสิทธิภาพ และลดความเสี่ยงต่อการเกิดเป็นโรคหัวใจร่วมหลอดเลือดอื่นๆ

ประโยชน์ของการออกกำลังกาย

การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ส่งผลดีต่อสุขภาพอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อหัวใจ การออกกำลังกายอย่างหนัก จะช่วยเสริมสร้างหัวใจในการสูบฉีดโลหิต ขยายขนาดของหัวใจและมีกล้ามเนื้อหัวใจที่แข็งแรงยิ่งขึ้น แม้เพียงการออกกำลังกายเบาๆ ก็สามารถเพิ่มระดับคอเลสเตอรอลชนิดดีได้ ผลต่างๆ เหล่านี้ ก็จะมาสู่ความเสี่ยงต่ำก่อการเกิดเป็นโรคหัวใจ หัวใจวายและโรคลมปัจจุบัน

นอกจากนี้ การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ส่งผลดีต่อสุขภาพดีด้วยเช่นกัน เช่น บรรเทาความเครียด และคลายวิตกกังวล ท้ายสุดได้แก่การมีความดันเลือดที่ลดลงนั่นเอง

การดื่มแอลกอฮอล์อย่างพอเหมาะ

ในขณะที่ข้อมูลการดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณที่พอเหมาะ ส่งผลดีต่อสุขภาพนั้นการดื่มแอลกอฮอล์มากกว่า 1 แก้ว ในสตรี และ 2 แก้วในผู้ชาย อาจส่งผลต่อการมีความดันเลือดที่สูงขึ้น การดื่มแอลกอฮอล์ก่อให้เกิดความดันเลือดที่สูงขึ้น โดยการรบกวนกระแสเลือดที่ไหลเข้าหรือออกจากหัวใจ อีกทั้ง แอลกอฮอล์ยังรบกวนความสามารถของตับในการเมตาบอไลส์ (metabolize) ฮอร์โมน เช่น เรนิน และแองจิโอเทนซิน  ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญในการควบคุมความดันเลือด อีกทั้ง มีหลักฐานบางประการที่ชี้ให้เห็นว่า แอลกอฮอล์รบกวนการสร้างสเตียรอยด์ ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญในการรักษาระดับความดันเลือด

ขั้นตอนที่สาม – การเปลี่ยนแปลงการรับประทานอาหาร

อาหารที่อุดมด้วยผลไม้และผัก และมีไขมันอิ่มตัวที่ต่ำ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ไขมันสัตว์มิเพียงแต่ลดความดันเลือดเท่านั้น แต่ยังคงให้ประโยชน์แก่สุขภาพของเจ้าตัวและความเป็นอยู่การเปลี่ยนแปลงการบริโภคอาหาร ช่วยเสริมสร้างความดันเลือด แม้ใช้เวลาเพียงสั้นๆ

การบริโภคอาหารแบบ DASH

การบริโภคอาหารแบบ  DASH (แนวทางการบริโภคอาหารเพื่อหยุดภาวะมีความดันเลือดสูง) มุ่งเน้นการบริโภคเมล็ดพันธุ์ ผลไม้ ผัก และอาหารประเภทนมไขมันต่ำในปริมาณ ซึ่งสามารถช่วยลดการสูญเสียน้ำหนักตัว และช่วยให้เกิดการลดความดันเลือด

การได้รับโซเดียมและโปแตสเซียม การบริโภคอาหารที่มีความสมดุลอย่างถูกต้อง

โซเดียมเป็นสารที่พบได้ทั่วไปในอาหารที่เราบริโภค และเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งเพื่อให้ร่างกายมีการทำงานที่เป็นปกติ หากปราศจากโซเดียม เส้นประสาทและกล้ามเนื้อจะหยุดทำงาน การดูดซึมสารอาหารหลักจะบกพร่อง และร่างกายจะไม่สามารถรักษาสมดุลของน้ำและเกลือแร่ในร่างกายได้

โซเดียมพบได้ทั่วไปในเนื้อ ถั่ว เมล็ดธัญพืช ผัก และ ผลิตภัณฑ์ประเภทนมในปริมาณต่ำ อย่างไรก็ตาม ผู้บริโภคในเอเชียบริโภคโซเดียมส่วนใหญ่ ในรูปอาหารที่เติมเกลือ ซอส(หอยนางรม ถั่วเหลือง และน้ำปลา และอื่นๆ เป็นต้น) หรือในอาหารดอง เช่น ปลาเค็มผักดอง และของดองหรืออาหารสำเร็จรูป เช่น ซุปกระป๋อง มันฝรั่งทอด เนย เป็นต้น อีกทั้ง ยังพบโซเดียมในสารปรุงแต่งรสอาหาร เช่น ผงชูรส และสารกันบูด เช่น โซเดียมไนเตรต

โดยปกติแล้ว โซเดียมจะมีการทดแทนใช้ร่างกาย และควรบริโภคเท่าที่จำเป็นเท่านั้น เพื่อทดแทนโซเดียมในร่างกายที่สูญเสียไป โดยอาจสูญเสียโซเดียมไปในรูปของเหงื่อ สารคัดหลั่ง และการขับถ่ายปกติทั่วไป ปริมาณโซเดียมที่แนะนำให้ได้รับต่อวัน อยู่ที่ 2.4 กรัม ซึ่งเทียบเท่ากับเกลือ 5 กรัมช้อนชา

การบริโภคอาหารประเภทแคลเซียม แมกนีเซียม และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง โปแตสเซียมพบว่าช่วยลดความดันเลือดลงได้ ดังนั้น  การบริโภคโซเดียมต่ำ โปแตสเซียม แมกนีเซียมและแคลเซียมในปริมาณที่สูง ก็เป็นกลวิธีที่สำคัญต่อการป้องกันและรักษาความดันเลือดที่สูง อาหารที่อุดมไปด้วยแคลเซียมและแมกนีเซียม และมีโซเดียมต่ำ ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ถั่วเหลืองที่อุดมไปด้วยแคลเซียม เช่น น้ำเต้าหู้ น้ำนมถั่วเหลือง ถั่ว เมล็ดพืช และผักใบเขียว ส่วนอาหารที่อุดมไปด้วยโปแตสเซียมหลัก  ได้แก่ ผลไม้  ผัก และถั่ว ปริมาณโซเดียมที่แนะนำให้ได้รับต่อวัน ได้แก่ 2 กรัม ต่อวัน เป็นอย่างน้อย

ขั้นตอนที่ 4 การรับประทานยาเพื่อลดความดันเลือด

การรักษาความดันเลือดในร่างกายให้เป็นปกติ  เป็นสิ่งจำเป็นต่อการมีสุขภาพดีในระยะยาวและมีวิธีการรักษาผู้ที่มีความดันเลือดสูงทางการแพทย์ด้วยยาจำนวนมาก แม้ว่าจะมีการปรับเปลี่ยนวิถีการดำรงชีวิตและการรับประทานอาหารแล้วก็ตาม แพทย์คือผู้ที่ดีที่สุดที่คุณจะขอรับคำแนะนำแนวทางและการตรวจรักษาโดยใช้ยารักษา

ความดันเลือด –คุณเองก็ควบคุมได้ เริ่มต้นตั้งแต่วันนี้

เนื่องจากความดันเลือดจะเพิ่มขึ้นตามอายุ ผู้ใหญ่สามารถได้ประโยชน์จากการเลือกปฏิบัติตามคำแนะนำเหล่านี้ เพื่อการควบคุมความดันเลือดที่ดีขึ้น ทำไมจึงไม่เริ่มต้นตั้งแต่วันนี้?

ผลกระทบจากการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตที่มีต่อความดันเลือดสูง มากหรือน้อย จะแตกต่างกันไปตามแต่ละบุคคล คำแนะนำทั่วไปของการได้รับประโยชน์จากทางเลือกของการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต ต่อไปนี้ ได้แก่ ตารางการตอบสนองที่เป็นปกติที่ได้รับจากรายงานการประชุมคณะกรรมการระดับชาติเพื่อป้องกัน ตรวจสอบ ประเมิน และรักษาโรคความดันโลหิตสูงครั้งที่ 7 ปี 2546

ทำความเข้าใจกับหน่วยความดันเลือด

ความดันเลือด คือ แรงดันในผนังหลอดเลือดในขณะหัวใจบีบตัว (หรือที่เรียกกันว่า ความดันเลือดระยะหัวใจบีบตัว) และเมื่อหัวใจคลายตัว (ความดันระยะหัวใจคลายตัว) วัดได้เป็นหน่วยมิลลิเมตรปรอท (mmHG) ความดันเลือดสูง หรือที่เรียกว่า ไฮเปอร์เทนชั่น (hypertension) ในวัยผู้ใหญ่จะมากกว่า หรือเท่ากับ 140 มิลลิเมตรปรอท ของความดันระยะหัวใจบีบตัว หรือมากกว่าเท่ากับ 90  มิลลิเมตรปรอท ของความดันระยะหัวใจคลายตัว

อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้จาก

• รายงานการประชุมคณะกรรมการระดับชาติเพื่อป้องกัน ตรวจสอบ ประเมิน และรักษาโรคความดันโลหิตสูงครั้งที่ 7 ปี 2546 (7^th Report of Joint National Committee on Prevention, Detection, Evaluation, Treatment of Hypertension, 2003).  

• Woo และคณะ (1998) J Epidemiology Comm Health: 52, 631-637 ที่สามารถหาได้จาก jech.bmjjournals.com