ถึงแม้ผู้คนเพิ่งเริ่มตระหนักและให้ความสำคัญแก่เทคโนโลยีชีวภาพ แต่ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากเทคโนโลยีชีวภาพก็อยู่รอบๆ ตัวเรามานาน นับทศวรรษแล้ว เทคโนโลยีชีวภาพเป็นแกนหลักพื้นฐานที่สำคัญด้านวิทยาศาสตร์ เพื่อใช้เป็นเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ทางการแพทย์ การเกษตร และอาหาร เทคโนโลยีชีวภาพมีศักยภาพส่งเสริมคุณภาพชีวิตสมัยใหม่ในทุกแง่มุม แต่ทั้งนี้ นอกเหนือจากความ ท้าทายในการนำเอาเทคโนโลยีมาใช้แล้ว ความท้าทายในการทำให้ประชาชนสามารถตัดสินใจ การนำมาใช้และความนิยมในการเลือกผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาจากการใช้เทคโนโลยี ยังคอรออยู่ภายหน้าอีกมากโขทีเดียว

การสื่อสารทางด้านวิทยาศาสตร์ – ยากกว่าที่คุณคิด
ทำไมจึงเป็นเช่นนี้ ประการแรก การสื่อสารเรื่องที่มีความซับซ้อนผนวกกับความก้าวหน้าทางด้านวิทยาศาสตร์เป็นสิ่งที่ท้าทายอยู่ตลอดเวลา โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับผู้ฟังจำนวนมากที่มีพื้นฐานความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์อยู่เพียงเล็กน้อย

ประการที่สอง กลุ่มนักวิทยาศาสตร์และนักวิจัย ถูกสอนให้พูดในเชิง “วิทยาศาสตร์” เมื่อต้องมีการอธิบายสาขาวิชาที่ตนมีความเชี่ยวชาญกับวารสารทางวิชาการ ดังนั้น จึงมุ่งเน้นแต่รายละเอียดเกี่ยวกับสาขาเฉพาะด้านมากกว่าที่จะร้อยเรียงด้วยถ้อยคำง่ายๆ ว่างานของพวกเขามีผลกระทบต่อชีวิตประจำวันของผู้คนอย่างไร

ความสามารถในการ “สื่อสาร” เรื่องราววิทยาศาสตร์ที่ซับซ้อน ด้วยภาษาและบริบทที่สามารถนำมาใช้ในชีวิตประจำวันได้เป็นสิ่งที่ท้าทายอยู่แล้วในตัวมันเอง แท้ที่จริงแล้วทุกวันนี้เป็นยุคสมัยที่วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมีผลกระทบต่อชีวิตประจำวันและอนาคตของผู้คน ดังนั้น สาขาวิชาการสื่อสารเชิงวิทยาศาสตร์ของสาธารณะชน จัดเป็นสาขาที่สำคัญในแวดวงการศึกษาปัจจุบัน เพราะเป็นสาขาที่เข้าใจได้ยากนอกเหนือจากต้องการความเข้าใจทางด้านเทคนิคในระดับที่พอเพียงแล้ว ยังต้องสามารถสื่อสารความเข้าใจอันดีนี้ให้กับกลุ่มผู้ฟังกลุ่มต่างๆ ด้วยบริบทที่แตกต่างกันได้ดีอีกด้วยเช่นกัน

คุณกำลังกล่าวถึงอะไร?
The UK Royal Society ให้ความเห็นเมื่อเร็วๆ นี้ ว่า “ความสนใจของสาธารณะชนจะเกิดผลต่อเมื่อมีการสื่อสารผลที่ได้จากการวิจัยให้ประชาชนเข้าใจและให้พวกเขามีส่วนร่วมออกความคิดเห็นเกี่ยวกับเรื่องที่กล่าวถึงกันอยู่ เพื่อให้ผู้คนเกิดความเข้าใจถึงผลกระทบที่มีต่อชีวิตของพวกเขา ในบางกรณี เพื่อช่วยให้แต่ละคนสามารถนำข้อมูลที่ได้จากการวิจัยมาใช้ในการตัดสินใจและเป็นแสงสว่างนำทางความเป็นอยู่และความปลอดภัยของพวกเขา”

เนื่องจากสิ่งเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่าการสื่อสารข้อมูลด้านวิทยาศาสตร์ที่ซับซ้อน เป็นอะไรที่มากไปกว่ากระบวนการพูดและการรับฟังง่ายๆ เพราะมีปัจจัยหลายอย่างที่เกี่ยวข้องกับการทำให้เจรจาล้มเหลวหรือประสบความสำเร็จ และแต่ละปัจจัยก็มีบทบาทสำคัญต่อการสร้างความเข้าใจและประมวลผล

การวิจัยโดย AFIC แสดงให้เห็นว่า ช่องทางการสื่อสารที่เหมาะสมมีความแตกต่างกันออกไปในแต่ละประเทศและบ่อยครั้งแม้แต่ภายในประเทศเดียวกัน (ตัวอย่างเช่น ในชนบทหรือในเมือง) นอกจากนี้ ก็ยังมีความแตกต่างของการสื่อสารในสังคมที่แตกต่างกัน ตัวอย่างเช่น การวิจัยที่ได้จากกลุ่มศึกษาวิจัย AFIC แสดงให้เห็นว่า ในขณะที่ World Wide Web เป็นแหล่งข้อมูลที่สำคัญ แต่บุรุษและสตรีที่ร่วมในการศึกษากลับเห็นตรงข้ามว่า ช่องทางการสื่อสารดังกล่าวเหมาะสมกับเฉพาะคนรุ่นใหม่เท่านั้น ในขณะเดียวกัน การศึกษาโดย AFIC ชี้ให้เห็นว่าภาษาและน้ำเสียงในการสื่อสาร เป็นสิ่งที่มีบทบาทสำคัญในการกำหนดแนวทางและผลลัพธ์ของข้อมูลข่าวสาร และปัจจัยต่างๆ เหล่านี้ ก็แตกต่างกันออกไปตามสาธารณชนแต่ละกลุ่ม

ชาวเอเชียเข้าใจเรื่องราวดีเพียงใด?
การวิจัยโดย AFIC ด้านความเข้าใจของผู้บริโภคที่มีต่อเทคโนโลยีชีวภาพ 1,2 (http://www.afic.org/AFIC2002%20Consumer%20Perception%20of%20Biotechnology%20Survey.htm) ชี้ให้เห็นว่า ผู้บริโภคชาวเอเชียมีความรู้เกี่ยวกับเทคโนโลยีชีวภาพน้อยมาก และผู้คนกลุ่มใหญ่ไม่ได้ตระหนักถึงศัพท์และคำเฉพาะที่ใช้ (รูปที่ 1) อย่างไรก็ตาม เมื่อเทียบกับผลการสำรวจในลักษณะคล้ายกันที่ได้จากส่วนอื่นๆ ของโลก รูปต่างๆ ชี้ให้เห็นว่า ผู้บริโภคชาวเอเชียโดยรวมไม่ได้ล้าหลังในเรื่องของความตระหนักด้านเทคโนโลยีชีวภาพ เมื่อเทียบกับส่วนอื่นๆ ของโลก

ถึงแม้ว่าผู้บริโภคทั่วโลกปราศจากความเข้าใจที่เด่นชัด แต่พวกเขามีมุมมองเกี่ยวกับข้อดีของเทคโนโลยีที่มุ่งเน้นที่ผู้บริโภคเป็นหลักในแง่ดีอยู่เสมอว่า เทคโนโลยีชีวภาพสามารถทำให้พวกเขามีสุขภาพที่ดีขึ้นและอาหารปลอดภัยมากที่สุดเท่าที่จะมากได้ 3,4,5,6 โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผู้บริโภคชาวเอเชียมองโลกในแง่ดีว่าพวกเขาจะได้รับความปลอดภัย คุณภาพชีวิต และคุณค่าทางอาหารที่พวกเขาบริโภคที่ดียิ่งๆ ขึ้นไป

ที่น่าสนใจยิ่ง จากการวิจัย1โดย AFIC ชี้ให้เห็นถึงสิ่งที่ชาวเอเชียวิตกกังวลมากที่สุดสามอันดับแรกเกี่ยวกับอาหาร ได้แก่ คุณค่าทางอาหาร ความกลัวที่จะติดโรคติดต่อที่ได้มากจากสัตว์ (zoonotic diseases) และอาหารปนเปื้อน

อีกนัยหนึ่ง ทัศนคติเชิงบวกเกี่ยวกับเทคโนโลยีชีวภาพจากผู้ให้ความเห็นในการสำรวจของ AFIC สอดคล้องกับข้อวิตกกังวลด้านอาหาร ทั้งนี้เพราะประโยชน์ที่พวกเขาคาดหวังสะท้อนออกมาเป็นข้อวิตกกังวลในใจสูงสุดสามอันดับแรก

การให้การศึกษาแก่ “ผู้มีการศึกษา”
จากอดีตถึงปัจจุบัน ผู้กำหนดนโยบายและนักวิจัยยึดถือข้อมูลหรือการสำรวจที่สะท้อนความคิดเห็นของผู้คนส่วนใหญ่ เพื่อสนับสนุนข้อสรุปในระหว่างกระบวนการตัดสินใจ (ตัวอย่างเช่น ยกร่างนโยบาย เป็นต้น)

ถึงแม้ว่าทุกการสำรวจพยายามนำเสนอตัวแทนกลุ่มผู้บริโภคที่ดี แต่สิ่งสำคัญยิ่งคือความเข้าใจที่ดีว่า ไม่มีกลุ่มสาธารณะชนเพียงกลุ่มเดียวเท่านั้นที่สำคัญที่สุด แต่กลุ่มสาธารณะชนหลายๆ กลุ่มก็ให้ความสำคัญและมีทัศนคติต่ออาหารที่พวกเขาบริโภคที่แตกต่างกันออกไป ยิ่งมีความเข้าใจของการแบ่งย่อยกลุ่มสาธารณะชนที่แตกต่างกันดียิ่งขึ้นเท่าใด ก็สามารถเข้าใจความแตกต่างของทัศนคติที่แตกต่างกันดียิ่งขึ้นเท่านั้น ไม่มีที่ใดเข้าใจเทคโนโลยีชีวภาพได้อย่างทะลุปรุโปร่ง แต่โดยทั่วไปทัศนคติส่วนใหญ่ที่มีต่ออาหารเทคโนโลยีชีวภาพบ่อยครั้งสะท้อนถึงทัศนคติและแนวคิดของสังคมส่วนมาก มากกว่าที่จะเป็นความแตกต่างในด้านการประเมินความปลอดภัยเชิงวิทยาศาสตร์ 3

จากจุดนี้ เราจะเดินไปทางใด?
เทคโนโลยีชีวภาพได้ผ่านการปรับปรุงพัฒนามาเป็นระยะเวลายาวนาน กว่าจะจำหน่ายออกมาเป็นอาหารให้กับผู้คนทั่วโลก ปัจจุบันเราอยู่ในยุคการได้มาซึ่งผลิตภัณฑ์ใหม่ๆ ที่สามารถเพิ่มระดับคุณค่าทางโภชนาการให้ดีกว่าในอาหารชนิดต่างๆได้ ซึ่งมีบางสิ่งบางอย่างที่ประชาชนแถบเอเชียเท่านั้นที่ต้องการ ตามประวัติศาสตร์แห่งความท้าทายด้านโภชนาการ

การสำรวจโดย AFIC ในประเทศแถบเอเชียแสดงให้เห็นถึงระดับความเข้าใจว่าเทคโนโลยีชีวภาพคืออะไรที่น้อยมาก ชี้ให้เห็นถึงความจำเป็นในการสร้างความเข้าใจที่ดีขึ้นให้กับสาธารณะชนว่าเทคโนโลยีชีวภาพคืออะไร เพื่อให้สาธารณะชนมีทางเลือกเกี่ยวกับอาหารที่พวกเขาเลือกรับประทานที่เพิ่มขึ้น ด้วยเหตุนี้ ควรจัดทำโปรแกรมเพื่อการศึกษาด้านเทคโนโลยีชีวภาพให้มีการสื่อสารโดยอาศัยข้อมูลทางวิทยาศาสตร์โดยใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย

เนื่องจากการเลือกทานอาหารเป็นเรื่องที่ส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคล โดยเฉพาะอย่างยิ่งประชาชนชาวเอเชีย จึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องเชื่อมโยงว่าเทคโนโลยีชีวภาพส่งผลกระทบต่อชีวิตของพวกเขาแต่ละคนอย่างไร ประชาชนชาวเอเชียได้ระบุว่า พวกเขาคาดหวังที่จะได้รับข้อมูลเทคโนโลยีชีวภาพที่เกี่ยวข้องกับพวกเขาและจากในภูมิภาคที่พวกเขาอาศัยอยู่ ตัวอย่างเช่น จากการวิจัยผู้บริโภคของ AFIC พบว่า ข้อมูลที่ได้มาจากส่วนอื่นๆ ของโลก เช่น จากสหรัฐอเมริกาและยุโรปนั้น ไม่เป็นที่ต้องการหรือเกี่ยวข้องกับพวกเขาโดยตรงเมื่อเทียบกับการวิจัยเชิงสังคมและวิทยาศาสตร์ที่ทำขึ้นในเอเชีย ความท้าทายด้านงานวิจัยและผู้ออกกฎระเบียบข้อบังคับ เช่น การเข้าถึงและให้การศึกษาด้านเทคโนโลยีชีวภาพแก่สาธารณะชนในแต่ละประเทศยังคงรออยู่เบื้องหน้า เพราะเทคโนโลยีชีวภาพมีศักยภาพในการแก้ไขปัญหาด้านอาหารและสุขภาพที่สำคัญบางประการ และการสื่อสารที่ชัดเจนไม่กำกวมก็สามารถปูทางได้เป็นอย่างดี
 

เอกสารอ้างอิง:

1. AFIC – Consumer perceptions of food biotechnology in Asia - Public report on the Asian Food Information Centre 2002 consumer survey.
2. AFIC - Communicating with consumers on food biotechnology – Report of the Asian Food Information Centre 2003 qualitative research results.
3. Biotechnology Australia, 2005: What you really need to know about what the public really thinks about GM foods.
4. Blaine, K., Kamaldeen, S., & Powell, D. (2002). Public Perceptions of Biotechnology, Journal of Food Science - Vol. 67, Nr. 9, 2002, p 3200 – 3208.
5. International Food Information Council (IFIC), 2005 – US consumer attitudes towards food biotechnology
6. Gaskell, G., Allum, N., Bauer, M. W., Jackson, J., Howard, S., & Lindsey, N. (2003). Ambivalent GM nation? Public attitudes to biotechnology in the UK, 1991-2002. Life Sciences in European Society Report: London School of Economics and Political Science

AFIC ได้ผลิตสื่อวีดีโอแอนนิเมชั่นสั้นๆ “เทคโนโลยีชีวภาพ : คู่มือสำหรับผู้เริ่มต้น” ซึ่งออกแบบมาเพื่อสร้างความเข้าใจขั้นเพื้นฐานในเรื่องที่มีความซับซ้อน ให้แก่ผู้ที่ไม่เคยมีความรู้ในด้านนี้มาก่อน ซึ่งท่านสามารถเข้าชมได้ที่ www.afic.org

รูปที่ 1 – การตระหนักของผู้บริโภคที่มีต่อเทคโนโลยีชีวภาพในประเทศต่างๆ
(แหล่งข้อมูลที่ได้ระบุไว้ในเอกสารอ้างอิง)

รูปที่ 2 – ประโยชน์ที่ได้จากเทคโนโลยีชีวภาพปรากฏชัดเจนหรือไม่?
(ข้อมูลของอียูที่ได้จากยูโรบาโรมิเตอร์ (Eurobarometer) 58.0: ชาวยุโรปและเทคโนโลยีชีวภาพ
ปี 2002, ได้ระบุแหล่งข้อมูลอื่นๆ นอกเหนือจากนี้ไว้ในเอกสารอ้างอิง)