การเอาชนะศึกอาหาร

29 พฤศจิกายน 2550

การนำพาให้เด็กก้าวสู่การบริโภคเพื่อสุขภาพสามารถช่วยวางรากฐานการมีสุขภาพที่ดีสำหรับชีวิตในอนาคต

ของพวกเขาได้ แต่ในบางครั้งพ่อแม่ผู้ปกครองอาจไม่แน่ใจว่าวิธีใดคือวิธีที่ดีที่สุดที่จะส่งเสริมการบริโภคอาหารที่มีประโยชน์แก่เด็กและจะทำได้อย่างไรโดยไม่ต้องทะเลาะกับเด็กๆ สิ่งที่มีอิทธิพลต่อการบริโภคของเด็กๆนั้นมีมากมายและซับซ้อน, แต่ผลจากการวิจัยพบว่าการบังคับ, การควบคุมอย่างเข้มงวด และให้ทำตามอย่างที่ต้องการมักส่งผลตรงกันข้าม-อาหารต้องห้ามมักเป็นที่ต้องการของเด็กๆ! การเพิ่มตัวเลือกของอาหารให้ขึ้นแก่เด็กๆโดยไม่มีข้อบังคับที่เข้มงวดและการเป็นต้นแบบของลักษณะนิสัยการทานอาหารเพื่อสุขภาพที่ดีอาจจะเป็นวิธีที่ดีที่สุดของพ่อแม่ผู้ปกครองในการนำพาเด็กๆให้ก้าวสู่การบริโภคอย่างชาญฉลาดได้สำเร็จ

ทางเลือกที่มากกว่า

เด็กๆในวันนี้มีช่องทางมากมายหลายหลากในการเข้าถึงอาหารและขนมขบเคี้ยวมากกว่าคนรุ่นพ่อแม่หรือปู่ย่าตายาย การบริโภคของเด็ก, คล้ายกันกับของผู้ใหญ่, คือจะไม่ถูกผลักดันจากความหิวหรือความอิ่มเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับจิตวิทยาที่ซับซ้อนอีกด้วย, ปัจจัยด้านจิตวิทยาเหล่านี้อาจมีโอกาสอยู่เหนือความรู้และความเข้าใจในเรื่องของการบริโภคที่เป็นประโยชน์กับสุขภาพ จากการวิจัยของ AFIC ที่ทำการวิจัยเด็กในวัยเรียนในกรุงเทพมหานคร, กัวลาลัมเปอร์, มานิลา และฮ่องกงพบว่าเด็กๆค่อนข้างมีความรู้และความเข้าใจในเรื่องบทบาทของอาหารที่มีสุขภาพเป็นอย่างดี, แต่ความรู้นี้มักไม่ได้ถูกใช้เพื่อเป็นสะพานเชื่อมไปสู่การบริโภคที่ดีต่อสุขภาพเสมอไป

เพื่อให้เกิดบทบาทที่ได้ผลอย่างแท้จริงในการสร้างนิสัยการรับประทานของเด็ก สำหรับผู้ปกครอง, ปู่ย่าตายาย และพี่เลี้ยงเด็ก การทำความเข้าใจให้ลึกซึ้งในอำนาจชักจูงทางจิตวิทยาเหล่านี้อาจจะเป็นประโยชน์หรือมีเคล็ดลับที่น่าตื่นเต้น!

การติดสินบนและการควบคุม

“ทานผักของหนูให้หมดแล้วถึงดูโทรทัศน์ต่อได้อีกครึ่งชั่วโมง” เป็นสิ่งที่คุ้นเคยไหม? การติดสินบนอาจใช้ได้ในระยะสั้น, แต่อาจจะไม่ทำให้เกิดผลสำเร็จดังที่ต้องการในระยะยาว การศึกษาพบว่าเด็กที่พ่อแม่ผู้ ปกครองใช้วิธีการลงโทษเพื่อเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม(รวมถึงทางเลือกในการบริโภค), มักจะมองการให้สินบนด้วยอาหารไปในเชิงลบ, การบอกเด็กๆว่าเขาสามารถทานของหวานได้ถ้าทานผักหมด สามารถทำให้ “อาหารที่เป็นรางวัล”(ของหวาน) ดูน่าสนใจมากกว่า “อาหารที่ต้องมีสินบน”(ผัก)

การให้รางวัลเด็กๆด้วยของหวานเพื่อพฤติกรรมที่ดี เป็นการกระตุ้นให้เด็กเกิดความรู้สึกที่ดีด้วยอาหารที่เป็นรางวัล สิ่งนี้สามารถนำไปสู่ลักษณะนิสัย “การให้รางวัลตัวเอง” (self-rewarding) ด้วยอาหารในช่วงเวลาที่เกิดความเครียดหรือการเลี้ยงฉลองเมื่อพวกเขาเติบโตขึ้น

สิ่งจูงใจทั่วๆไปอีกอย่างหนึ่งสำหรับพ่อแม่ผู้ปกครองและผู้เลี้ยงดูแลคือการแบ่งแยกอาหารเป็นอาหาร “ดี”หรือ อาหาร“เลว” จากการศึกษาในประเทศเนเธอร์แลนด์ ซึ่งให้เด็กๆทานของว่างชนิดเดียวกันแต่ต่างสี เด็กกลุ่มหนึ่งได้รับอนุญาตให้ทานของว่างนี้ทั้ง 2 สีในปริมาณตามที่พวกเขาต้องการ, และเด็กอีกกลุ่มหนึ่งถูกห้ามไม่ให้ทานของว่างที่มีสีแดง ในการทดลองขั้นที่สอง, เมื่อเด็กทั้ง 2 กลุ่มได้รับอนุญาตให้ทานของว่างได้ทั้งสองสี, เด็กกลุ่มที่เคยถูกห้ามไม่ให้ทานของว่างสีแดงกลับทานได้มากกว่าครั้งแรกซึ่งเมื่ออยู่ในการทดลองขั้นที่ 1, เด็กๆซึ่งพ่อแม่ผู้ปกครองมีความเข้มงวดกับการรับประทานอาหารว่างเป็นประจำนั้นจะทานอาหารต้องห้ามในปริมาณมากกว่าปกติเมื่อโอกาสอำนวย ผลการวิจัยแนะนำว่าการควบคุมอย่างเข้มงวดของพ่อแม่นั้นยิ่งเป็นการกระตุ้นความต้องการของเด็กในการรับประทานอาหารต้องห้าม

การติดฉลากอาหารว่า “ดี” หรือ “เลว” ก็ให้ผลออกมาคล้ายคลึงกัน ผู้ดูแลเด็กอาจพบว่าการให้การศึกษาแก่เด็ก โดยมุ่งเน้นประโยชน์ของอาหารที่เป็นได้ทั้งอาหารหลักและอาหารว่าง(ธัญพืช, ผักและผลไม้, ผลิตภัณฑ์นม) และการวางทัศนคติที่มีต่ออาหารที่สามารถทานเพื่อความเพลิดเพลินได้เป็นบางครั้งคราว(ลูกอม, พาสทรี, เค้ก, ฯลฯ)ให้เป็นกลาง ซึ่งเป็นทางเลือกที่ดีกว่า

อย่างไรก็ตาม, การไม่ควบคุมการบริโภคของเด็กเลย หรือให้เด็กตัดสินใจด้วยตนเองก็ไม่แนะนำเช่นกัน, เด็กจำนวนมากมักชอบทานลูกอมและอาหารว่างในปริมาณมาก แต่ทานผลไม้, ผัก และธัญพืชในปริมาณน้อย ยกตัวอย่างการศึกษาชิ้นหนึ่ง, ซึ่งพบว่าเมื่อเปรียบเทียบกันระหว่างเมื่อเด็กถูกจับตามองโดยพ่อแม่กับเมื่อเด็กอยู่เพียงลำพัง เด็กจะเลือกรับประทานอาหารต่างชนิดกัน

ควบคุมอย่างสร้างสรรค์

การสร้างสรรค์เล็กๆน้อยๆและการใช้วิธีชักชวนอาจจะใช้ได้ผลดีกว่าการติดสินบนและการใช้วิธีเข้มงวด เมื่อเด็กๆเป็นผู้ทานที่ต้องถูกกระตุ้นด้วยรูปลักษณ์และการจัดวางของอาหารอยู่บ่อยครั้ง, การทำอาหารเพื่อสุขภาพที่ดีให้มีหน้าตาน่ารับประทานอาจช่วยได้ เช่น จัดผลไม้เช่นแตงโม หรือ แคนตาลูปให้เป็นรูปสัตว์ด้วยพิมพ์กดคุ้กกี้, หรือใช้ที่ตักแตงโม ความคิดอีกอย่างหนึ่งคือการทำช่วงเวลามื้ออาหารให้สนุกสนานด้วยชุดอาหารหรือเครื่องใช้บนโต๊ะอาหารที่เป็นเรื่องราวต่างๆ เด็กเล็กๆมักตอบสนองในทางบวกมากเป็นพิเศษกับอาหารที่อยู่ในภาชนะที่มีตัวการ์ตูนที่เขาโปรดปราน เคล็ดลับอีกอย่างหนึ่งที่เป็นประโยชน์คือให้แต่ละมื้ออาหารนั้นมีอาหารมากมายหลายสี ผักและผลไม้เช่นมะเขือเทศ, แครอท และฟักทองนั้นนอกจากสีน่าดึงดูดใจแล้วยังอุดมไปด้วยวิตามินและสารแอนตี้ออกซิแดนท์

อย่าเพิ่งถอดใจหากเด็กๆของคุณปฎิเสธตัวอาหารบางชนิด จงพยายาม, และลองอีกในครั้งต่อไป โดยปกติแล้ว อาการปฏิเสธอาหารบางชนิดจะหมดไปหากอาหารนั้นถูกเสนอ(ไม่ใช่บังคับ)เป็นประจำ ในบางครั้งอาจเพียงแค่ทำอาหารหรือมีวิธีการปรุงให้แตกต่างออกไป, เพื่อล่อหลอกและลดการปฏิเสธอาหารของเด็ก ความเอาใจใส่ยังรวมถึงการไม่ทำโทษเด็กหากเขาไม่ชอบผักหรือผลไม้บางชนิด-เอเชียมีผักและผลไม้เมืองร้อนมากมายหลายสายพันธุ์, เด็กๆจึงมีอาหารให้เลือกรับประทานอย่างมากมาย

เนื้อสัมผัสของอาหารมีความสำคัญพอๆกับรสชาด เด็กอาจมีความชอบมากกว่าหากเนื้อสัมผัสของอาหารมาจากกรรมวิธีการนึ่ง, มีสีเขียวอ่อน, ซึ่งลักษณะสัมผัสของเส้นใยจะมีน้อยกว่าในผักดิบ ผัก“อ่อนๆ”ก็อาจดูน่าทานกว่า รูปร่างลักษณะที่เล็กตามธรรมชาตินี้ทั้งหวานและนุ่มกว่า, และเด็กๆอาจรู้สึกว่าผักพวกนี้ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อพวกเขาโดยเฉพาะ!

แบบอย่างด้านบวก

การศึกษาหลายชิ้นที่ทำขึ้นเพื่อศึกษาบทบาทการควบคุมและอิทธิพลของพ่อแม่ที่มีต่อนิสัยการรับประทานอาหารของเด็กให้ผลสรุปที่เหมือนกัน-แบบอย่างของพ่อแม่, ผู้เลี้ยงดู, และผู้ที่มีอิทธิพลอื่นๆ อย่างเช่น พี่ๆที่อายุมากกว่าสามารถมีอิทธิพลเป็นอย่างมากในการชักจูงนิสัยการรับประทานของเด็กได้อย่างแท้จริง เด็กๆไม่เพียงเรียนรู้การรับประทานอาหารเหมือนพ่อแม่ผู้ปกครองเท่านั้น, แต่ยังเป็นกระจกสะท้อนของพ่อแม่ให้เห็นถึงทัศนคติและอุปนิสัยที่เกี่ยวกับอาหารอีกด้วย ในทวีปเอเชียซึ่งปู่ย่าตายายและสมาชิกในครอบครัวใหญ่และพี่เลี้ยงซึ่งเป็นคนในท้องถิ่นที่เป็นผู้ดูแลเด็กมีสิ่งสำคัญที่ต้องทำคือ คำพูดที่ต้องการสื่อและการกระทำที่เป็นต้นแบบจะต้องตรงกันและต่อเนื่อง การนั่งรับประทานอาหารมื้อเย็นร่วมกันในครอบครัวเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีซึ่งสิ่งนี้ยังทำให้รับรางวัลพิเศษตอบแทนเพิ่มเติมนั่นคือความกลมเกลียวและกระชับความสัมพันธ์ของสมาชิกในครอบครัว

ชักชวนให้ทุกคนในครอบครัวได้ทานอาหารเช้า, แม้ว่าตารางเวลาของแต่ละคนจะไม่ตรงกันที่จะทานร่วมกัน การทานอาหารเช้าแสดงให้เห็นว่าช่วยส่งเสริมการทำงานและความตั้งใจให้ดีขึ้นในช่วงเช้า โจ๊ก 1 ถ้วยเป็นอาหารเช้าที่ทำได้ง่ายและเร็ว หรือจะลองเป็นอาหารเช้าแบบซีเรียลและผลไม้

การเลี้ยงดูเด็กๆให้มีลักษณะนิสัยการทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพอาจดูเหมือนเป็นความท้าทายที่ทำให้ผู้ปกครองกลัวในบางครั้ง แต่ด้วยความอดทน, ความเพียรพยายามและการเป็นต้นแบบในเชิงบวก อาจทำให้การเลือกบริโภคอาหารอย่างชาญฉลาดของเด็กเกิดขึ้นได้อย่างเป็นธรรมชาติเช่นเดียวกับการหัด เดิน และพูด

เอกสารอ้างอิง

Jansen, E., et al. Do not eat the red food! Prohibition of snacks leads to their relatively higher consumption in children. Appetite (2007), doi:10.1016/j.appet.2007.03.229
Brown, R. & Ogden, J. Children’s eating attitudes and behaviour: a study of The recognizant and control theories of parental influence. Health Education Research (2004) Vol.19 no.3, pp 261-271t_Articles