“มุมมองเรื่องสารเคมีกำจัดศัตรูพืช”   เป็นหัวข้อของการประชุมนานาชาติ ปี 2548 เกี่ยวกับสารเคมีกำจัดศัตรูพืช  ซึ่งจะจัดขึ้นระหว่างวันที่  6 - 8  กรกฎาคม  ที่กรุงกัวลาลัมเปอร์   ประเทศมาเลเซีย การประชุมครั้งนี้ถือเป็นการสร้างโอกาสที่ดี  ที่จะได้พิจารณาทบทวนผลกระทบของสารกำจัดศัตรูพืช ที่มีต่อสุขภาพรวมจนถึงความกังวลของผู้บริโภคในเอเชียในด้านความปลอดภัย 

ผู้บริโภคส่วนใหญ่หรืออาจทั้งหมดก็ว่าได้จัดเรื่องความปลอดภัยของอาหาร เป็นสิ่งสำคัญต้นๆในการเลือกรับ-ประทาน  จากการสำรวจผู้บริโภคของศูนย์ข้อมูลอาหารแห่งเอเชีย (AFIC) ที่ทำขึ้นเมื่อปีพศ.2545 และ 2546  พบว่าสิ่งที่ผู้บริโภคกังวลมากที่สุดในเรื่องความปลอดภัยของอาหาร   คือ   สิ่งตกค้างจากสารเคมีเกษตร

ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพทั่วโลก  เห็นพ้องกันว่า  การรับประทานผัก  และผลไม้ให้ได้อย่างน้อยวันละ 400 กรัม   ควรจะเป็นเป้าหมายสำคัญในการสร้างสุขภาพที่ดี   แต่ความกลัวเกี่ยวกับผลตกค้างจากสารกำจัดศัตรูพืช   ทำให้ผู้บริโภคไม่กล้าที่จะทำตามเป้าหมายดังกล่าว 

ดังนั้น ทางAFIC จึงแนะให้ผู้ที่ทำงานทั้งทางด้านการเกษตรและทางด้านสาธารณสุข  จับมือกันทำงาน   เพื่อสร้างความตระหนักและความเข้าใจที่ดีขึ้นของผู้บริโภค  ในเรื่องคุณประโยชน์ของพืชอาหารที่มีต่อสุขภาพ  รวมถึงการมีกฎระเบียบอย่างเข้มงวด   เพื่อให้มั่นใจในความปลอดภัยของพืชอาหาร   ซึ่งทำการผลิตโดยมีการใช้สารกำจัดศัตรูพืชรวมอยู่ในการจัดการด้วย

คุณประโยชน์สำคัญของผัก  ผลไม้  และธัญพืช  ที่มีต่อสุขภาพ

ในหมู่ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพมีความเห็นในทางเดียวกันว่า  เป้าหมายหลักเพื่อการมีสุขภาพดีคือ  การบริโภคผักและผลไม้  400  กรัมต่อคนต่อวัน (เท่ากับ 5 มื้อ)    และอาหารที่มีเส้นใยสูงประมาณ  25  -  30  กรัมต่อคนต่อวัน

“กินผักและผลไม้ซะ”  เป็นคำแนะนำที่ใช้ได้จริงๆ  สำหรับการกินเพื่อสุขภาพ  การรับประทาน ผักและผลไม้   เป็นปริมาณมาก  จะช่วยป้องกันโรคเกี่ยวกับหัวใจ  โรคลมปัจจุบันได้  ช่วยควบคุมความดันโลหิต  และระดับโคเลสเตอรอล  และยังช่วยป้องกันการเกิดมะเร็งบางประเภทได้   นอกจากนี้  การที่เราเพิ่มการบริโภคผักและผลไม้ให้มากขึ้นยังจะช่วยไม่ให้เรารับประทานอาหารไขมันอิ่มตัว และน้ำตาลสูง  อันจะส่งผลให้ลดการเกิดหรือป้องกันโรคอ้วน หรือน้ำหนักเกินได้ด้วย

 องค์การอนามัยโลก (WHO) ประเมินว่าการรับประทานผักและผลไม้ไม่มากพอทั่วโลก ซึ่งเป็นต้นเหตุของมะเร็งลำไส้ถึงร้อยละ 19 , โรคหัวใจ  ประมาณร้อยละ 31  และโรคลมปัจจุบัน ร้อยละ 11  และจากอาการเจ็บป่วยทั้งหมดทั่วโลกที่มีสาเหตุมาจากการบริโภคผักและผลไม้ไม่เพียงพอนี้ ประมาณร้อยละ  85  เป็นกรณีโรคหลอดเลือดหัวใจ และราวร้อยละ 15  เป็นกรณีของมะเร็ง   นอกจากนี้ อาหารเส้นใย  ก็มีบทบาทมากในการลดความเสี่ยงต่อโรคหลายชนิด   โดยเฉพาะอย่างยิ่งมะเร็งลำไส้ใหญ่

มีรายงานของผู้เชี่ยวชาญ  ซึ่งตีพิมพ์โดยกองทุนวิจัยมะเร็งแห่งโลก (WCRF)  เมื่อพศ. 2540  ได้ประเมินว่า  กรณีการเกิดมะเร็งร้อยละ 30  -  40  ทั่วโลกสามารถป้องกันได้   โดยการเปลี่ยนแปลงการรับประทานอาหารในชีวิตประจำวัน   โดยเฉพาะอย่างยิ่ง   ตามรายงานนี้ได้ระบุถึงหลักฐานแน่ชัดว่า อาหารที่อุดมไปด้วยผัก  และผลไม้  ถือเป็นอาหารต้านมะเร็ง   กลุ่มผู้เชี่ยวชาญได้สรุปไว้ว่า   การบริโภคผักและผลไม้หลากหลายชนิดให้ได้วันละไม่น้อยกว่า   400 กรัม  อาจจะช่วยลดการเกิดมะเร็งลงได้   โดยรวมแล้วไม่น้อยกว่าร้อยละ  20

การรับประทานผักผลไม้อย่างหลากหลาย   จะช่วยให้เรามั่นใจได้ว่า  ร่างกายจะได้รับสารอาหารพวกเกลือแร่และวิตามิน , อาหารเส้นใย , และสารอาหารที่เป็นประโยชน์อื่นๆอีกมากมายอย่างเช่น  สารต้านอนุมูลอิสระ  ถึงแม้ว่าผักและผลไม้  ทุกชนิดมีประโยชน์ต่อสุขภาพคนเรา   แต่พวกผักใบเขียว   อย่างเช่นผักกาดหอม , ผักขม , พืชผักตระกูลกะหล่ำ  เช่น  บรอคโคลี , กะหล่ำดอก หรือ กะหล่ำปลี  รวมถึงพืชพวกส้ม  , มะนาว , รวมทั้งน้ำส้มและน้ำมะนาว   ให้ประโยชน์สูงต่อร่างกาย อย่างพืชหัว  เช่น  มันฝรั่ง  มันสำปะหลัง   พืชเหล่านี้ไม่ได้นับอยู่ในเป้าหมายของการบริโภคผักและผลไม้เพื่อสุขภาพ  แต่จะสามารถให้ประโยชน์  กับสุขภาพได้ในแง่เป็นอาหารเส้นใย   สามารถช่วยให้ร่างกายได้รับอาหารเส้นใยพอเพียงตามเป้าหมายได้

คำแนะนำการบริโภคอาหารเส้นใยให้ได้วันละ  25 – 30 กรัม  จะทำได้ด้วยวิธีเดียวคือ   รวมพืชอาหารที่อุดมด้วยเส้นใยเข้าด้วยกัน  เช่น  ข้าวกล้อง , ผัก , ผลไม้  ถั่วเปลือกแข็ง  และเมล็ดต่างๆ   และจัดไว้ในรูปแบบของการบริโภคอาหารประจำวัน  และ/หรือ   ใช้พวกรำข้าว เสริมร่วมด้วย

การใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชในเอเชีย

สำหรับผู้บริโภคชาวเอเชียส่วนใหญ่แล้ว  ผักและผลไม้ที่ซื้อหาได้ในท้องตลาดทั่วไปมักจะเป็นผลผลิตจากการทำการเกษตรแบบที่ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชแทบทั้งสิ้น  เนื่องจากเกษตรกรเองมักเกรงว่าทั้งโรค  แมลง  ไวรัส  และศัตรูพืช  อื่นๆ  จะมาทำให้ผลผลิตลดลง  รวมถึงคุณภาพด้วย   จีงฉีดสารป้องกันไว้ก่อน

สารเคมีเกษตรซึ่งรวมถึง  สารกำจัดศัตรูพืช   มีบทบาทมหาศาลกับการทำการเกษตรในเอเชีย   เพราะได้ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ  และผลผลิตให้สูงขึ้น  เพื่อให้มั่นใจว่าผลผลิตอาหาร  มีเพียงพอที่จะเลี้ยงประชากรซึ่งเพิ่มขึ้นเรื่อยๆในภูมิภาคนี้   ทั้งนี้มีความต้องการของความหลากหลายของชนิดและคุณภาพของอาหารด้วย   ด้วยการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช   อย่างมีความรับผิดชอบ   ประโยชน์จะเกิดกับการเกษตรมากมาย   ซึ่งจะส่งผลถึงสังคมโดยรวมด้วย   อย่างเช่น   การมีผลิตผลทางเกษตรที่มีคุณภาพหลากชนิดให้เราได้บริโภคตลอดทั้งปี;  ต้นทุนการผลิตที่ต่ำลงจะมีผลทำให้ผู้บริโภคได้ซื้อหาในราคาที่ลดลงด้วย   ความจริงแล้วการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชบางชนิดอย่างถูกต้องและด้วยความรับผิดชอบเป็นอย่างดีจะช่วยเพิ่มความปลอดภัยต่อการบริโภคผลผลิตบางอย่างด้วยซ้ำ  เนื่องจากการใช้สารเคมีเหล่านั้นกับพืชจะไปช่วยป้องกันไม่ให้เชื้อจุลินทรีย์ติดมากับผลผลิต   และอาจเป็นอันตรายต่อผู้บริโภคได้

ต่อไปนี้  เป็นข้อมูลความจริง  เพื่อตอบคำถามในเรื่องความเชื่อที่ไม่ถูกต้องที่กลายเป็นความกังวลของผู้บริโภค

ความเชื่อที่ 1 เกษตรกรพ่นยากับพืชที่เขาปลูกเยอะมาก  เป็นอันตรายต่อการกิน

ความจริง -  ถึงแม้ว่าจะมีตัวอย่างของการใช้สารเคมีเกษตรอย่างผิดๆ  หรือใช้มากเกินบ้างเป็นบางครั้งบางคราว    หน่วยงานที่ควบคุมกฎระเบียบพบว่า   เกษตรกรส่วนใหญ่แล้ว   ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชอย่างมีความรับผิดชอบ  และทำตามทำแนะนำด้านความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด   เพื่อให้มั่นใจว่าจะมีสารตกค้างในปริมาณต่ำ   ไม่มีผลกระทบกับสุขภาพ   อีกประการหนึ่ง   สารกำจัดศัตรูพืชมีราคาสูง   เกษตรกรจึงพยายามใช้เท่าที่จำเป็นเท่านั้น   เพื่อตัดค่าใช้จ่าย

ความเชื่อที่ 2 สารเคมีกำจัดศัตรูพืชก่อมะเร็งได้

ความจริง -  จนถึงทุกวันนี้  จากการศึกษายังไม่พบความเกี่ยวโยงที่เด่นชัด  และแน่นอนระหว่าง   สารตกค้างในอาหารกับ  ความเจ็บป่วยของมนุษย์   การศึกษาจะต้องทำต่อไปอย่างแน่นอน   แต่ในขณะเดียวกันมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์   พิสูจน์เด่นชัดโดยไม่มีการโต้แย้งว่าโรคแห่งความเสื่อม   และโรคเรื้อรังต่างๆ  เช่น  โรคหัวใจ  และมะเร็ง   มีความเกี่ยวโยงกับ  การรับประทานผัก  และผลไม้ไม่พอเพียง

สถาบันวิจัยมะเร็งแห่งอเมริกา   ได้บันทึกว่า  “ไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะให้เชื่อได้ว่า  การรับประทานอาหารที่มีสารเคมี  พวกปุ๋ย  , สารกำจัดศัตรูพืช , และยาที่ใช้ในการเลี้ยงสัตว์  จะมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงระดับความเสี่ยงต่อมะเร็ง  การสัมผัสกับสารเคมีที่มนุษย์ผลิตขึ้นในอากาศ  ในน้ำ  ในดิน  และในอาหาร  เชื่อว่าเป็นสาเหตุของการเกิดมะเร็งไม่ถึงร้อยละ 1 ของกรณีการเกิดมะเร็งทั้งหมด  ”    ในทำนองเดียวกัน ,มีรายงานของมหาวิทยาลัยฮาวาร์ด  ปีพศ.2539 เรื่องการป้องกันมะเร็ง ( เล่ม 1 : สาเหตุของการเกิดมะเร็งในมนุษย์ )  ได้สรุปไว้ว่า  ในสหรัฐอเมริกา ร้อยละ  65  ของการเสียชีวิตจากมะเร็ง  อาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับการสูบบุหรี่ ,อาหาร , โรคอ้วน , และการขาดการออกกำลังกาย   และมีเพียงร้อยละ  1  เท่านั้น  ที่อาจเกิดมาจากสารเติมแต่ง   และสารปนเปื้อนในอาหาร

ความเชื่อที่ 3 เราไม่รู้ว่าเขาใช้สารเคมีอะไรบ้าง

ความจริง - ก่อนที่จะมีการอนุญาตให้ใช้สารเคมีเกษตรใดๆกับพืชอาหารจะมีการกำหนดปริมาณที่อนุญาตให้ใช้ได้   ตลอดช่วงเวลาการเพาะปลูก   รวมจนถึงการกำหนดปริมาณที่ปลอดภัยของสารตกค้าง   ที่อาจคงอยู่ในอาหารได้  ณ  จุดขาย แต่ละประเทศในเอเชีย จะเป็นผู้กำหนดระดับความปลอดภัยของสารตกค้างเอง โดยอยู่บนพื้นฐานของการวิเคราะห์ตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์หลายๆครั้ง  และในขณะเดียวกันระดับความปลอดภัยที่แต่ละประเทศกำหนดขึ้นเองนี้  ต้องเป็นไปตามมาตฐานสากล  ซึ่งกำหนดโดย The Codex  Alimentarius Commission ด้วย  หน่วยงานนี้เป็นหน่วยงานที่  องค์การอนามัยโลก  (WHO)  และองค์การอาหารและเกษตร  (FAO)  ร่วมกันจัดตั้งขึ้น

ความเชื่อที่ 4  เราไม่รู้ว่าสารกำจัดศัตรูพืชที่ตกค้างอยู่ในอาหารเหล่านี้ทำอะไรกับสุขภาพเราบ้าง

ความจริง - เครื่องมือสำคัญที่สุดชนิดหนึ่งที่ใช้ในการคำนวณหาความปลอดภัย ของการใช้สารเคมีเกษตรกับพืชอาหาร   ก็คือ  การคำนวณหาค่าระดับการยอมรับได้ต่อวัน (ADI ) ค่า ADI ของสารกำจัดศัตรูพืชทุกชนิด  คือการวัดปริมาณสารเคมีที่อยู่ในสารกำจัดศัตรูพืชนั้นๆ  ในอาหาร โดยที่คนเราสามารถบริโภคได้ทุกวันตลอดชีวิต  และไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ  ค่านี้วัดโดยสัมพันธ์กับน้ำหนักตัว และอยู่บนพื้นฐานของการทดสอบความปลอดภัย  และให้มีค่าความปลอดภัย   หรือ “ safety  margins ”  สูง

เพื่อการประเมินปัญหาสุขภาพที่เกิดจากสารปนเปื้อนในห่วงโซ่อาหารขั้นต่อไป   เราใช้การศึกษาอาหารโดยรวม (Total Diet Studies – TDS ) มาเป็นตัวกำหนดปริมาณของสารเคมีที่ร่างกายรับเข้าไปจากการรับประทานอาหารประจำวัน   ปริมาณสารที่ร่างกายได้รับจริงจะถูกนำมาเปรียบเทียบ  กับระดับของ  ADI  จากนั้นเราจะ  สามารถประเมินได้ว่าประชากรได้รับจำนวนสารปนเปื้อนในร่างกาย  จากอาหารประจำวันเป็นปริมาณเท่าใด โดยใช้ค่า ADI  เป็นตัวเปรียบเทียบ

ความเชื่อที่ 5 สารเคมีกำจัดศัตรูพืชเป็นสารพิษ  ดังนั้นแม้ว่าร่างกายจะได้รับเพียงเล็กน้อยก็เป็นอันตรายได้

ความจริง - สารเคมีกำจัดศัตรูพืชจะสลายตัวได้ในระยะเวลาอันสั้นหลังจากการใช้   ดังนั้นการที่เราฉีดพ่นก่อนเก็บเกี่ยว   โอกาสที่จะมีสิ่งตกค้างบนผลผลิตจะน้อยมาก   นอกจากนั้น  สารกำจัดศัตรูพืชบางชนิดจะถูกออกแบบให้เป็นพิษกับศัตรูพืชเฉพาะอย่าง เท่านั้น   และจะมีผลกระทบกับร่างกายมนุษย์น้อยมาก

อีกประการหนึ่งที่ทำให้มั่นใจมากขึ้น  ก็คือร่างกายคนเรานั้นเรียนรู้ที่จะรับมือกับสารเคมีเป็นพิษในปริมาณน้อยๆได้   ซึ่งโดยปกติแล้วอาหารหลายชนิดที่เรารับประทานก็จะมีการปนเปื้อนตามธรรมชาติอยู่แล้ว   ตัวอย่าง  เช่น  บรอคโคลี , คะน้าและมันฝรั่ง พืชทั้งสามชนิดนี้ประกอบด้วยสารบางอย่างในปริมาณเล็กน้อย ถ้ารับประทานเข้าไปเป็นจำนวนมาก  อาจก่อให้เกิดอันตรายต่อร่างกายได้  แต่ถ้าร่างกายได้รับจากการรับประทานอาหารตามปกติจะไม่เกิดผลเสียใดๆ มิหนำซ้ำผลดีที่จะได้รับจากอาหารเพื่อสุขภาพเหล่านี้   มีเหลือคณานับเลยทีเดียว   เมื่อเทียบกับความเสี่ยง

ถ้าต้องการข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับกฎระเบียบเรื่องสารเคมีกำจัดศัตรูพืช   และการคำนวณปริมาณสารเคมีกำจัดศัตรูพืชในอาหารในชีวิตประจำวัน  เชิญอ่านได้จาก AFIC’S   Short  Briefing  on  Pesticides  Residues

การตอบข้อสงสัย และการสร้างความมั่นใจของผู้บริโภค -คำแนะนำของ  AFIC

ผู้บริโภคต้องการความมั่นใจว่า   เขาสามารถรับประทานพืชอาหารที่ปลูกโดยวิธีที่มีการใช้สารเคมี  อย่างเหมาะสม  และด้วยความรับผิดชอบ  เจ้าหน้าที่ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในการออกกฎระเบียบ  และการใช้อย่างถูกต้อง  , การประเมินความปลอดภัย ; การติดตามเพื่อให้มั่นใจในการใช้อย่างถูกวิธี จะต้องมีความเข้าใจผู้บริโภคให้ดีขึ้น   และสามารถให้ข้อมูลตามที่ผู้บริโภคต้องการได้ ต้องมีข้อมูลที่ชัดเจนเรื่องกลไกดูแลความปลอดภัย รวมถึงความพยายามที่จะยกระดับมาตรฐาน ความปลอดภัยนี้ให้ดียิ่งขึ้นต้องมีหลักฐานที่เชื่อถือได้รับรองพร้อมกับระบบการรายงานอย่างโปร่งใส ผู้บริโภคมีสิทธิที่จะขอดูข้อมูลเกี่ยวกับขบวนการผลิตการเกษตร เช่น ผลไม้, ผัก และ ธัญพืช  เพื่อให้แน่ใจว่าอาหารมีพอเพียง    และปลอดภัยต่อการบริโภค  เพื่อจะได้ใช้ในการตัดสินใจด้วยตัวเองได้

ฝ่ายเจ้าหน้าที่สาธารณสุขเพื่อชุมชนในประเทศในเอเชียเอง   ก็ต้องทำในเรื่องการสื่อสารกับชุมชนให้มากขึ้น   ในเรื่องการให้ความรู้เกี่ยวกับประโยชน์ของการบริโภคผัก  ผลไม้  และเมล็ดธัญพืช  ที่มีต่อสุขภาพ   และขณะเดียวกัน  ก็ต้องแก้ไขความเข้าใจผิดๆ  ในเรื่องของความเชื่อบางอย่างด้วย   มีผู้บริโภคในเอเชียจำนวนไม่น้อยทีเดียว  ที่ไม่สามารถรับประทานอาหารให้ได้คุณค่าตามเป้าหมายทางโภชนาการได้    อีกสิ่งหนึ่งที่สำคัญก็คือ   ความกลัวเรื่องการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช   เพราะการใช้สารเคมีเพื่อช่วยป้องกันศัตรูพืช ไม่ให้มาทำลายพืชผล   จะทำให้ผลผลิตมีราคาที่สามารถซื้อหาได้ง่ายขึ้น    และยังคงปลอดภัยต่อการบริโภค  เราไม่ควรให้ความกลัวที่ไม่จำเป็นนี้   มาเป็นกำแพงกั้นไม่ให้คนเลือกบริโภคผลผลิตการเกษตรที่เป็นอาหารเพื่อโภชนาการที่ดี อีกต่อไป

บทสรุป

แทบจะทุกคนก็ว่าได้    ที่จะได้รับประโยชน์จากการรับประทานผักและผลไม้     ความหลากหลายมีความสำคัญพอๆกันกับจำนวน  ประโยชน์จากการรับประทานอาหารให้มีความหลากหลาย    ถือได้ว่ามีมากกว่าสิ่งที่ผู้บริโภคมักกังวลในเรื่องที่ต้องรับประทานสิ่งตกค้างจากสารเคมีเกษตรอย่างเทียบกันมิได้เลย     ในเรื่องนี้มีหลักฐานที่แน่ชัด  และมากมายว่าคนที่มีปัญหาสุขภาพจากโรคเรื้อรังและความเสื่อมทางร่างกาย    มักมีความเกี่ยวเนื่องกันกับการบริโภคที่ไม่สมดุลย์     ไม่ใช่การมีสารเคมีตกค้างในอาหาร